Hans Holbein the Younger

1497-1543

Hans Holbein con đã để lại cho chúng ta gương mặt của Erasmus, Thomas More và cả triều đình vua Henry VIII với độ chính xác như một hơi thở được nín lại. Đằng sau mỗi bức chân dung là những tầng biểu tượng, sự dí dỏm và nghịch lý.

Xuất thân

Holbein sinh vào mùa đông năm 1497-98 tại thành phố đế quốc tự do Augsburg, con trai của họa sĩ và nhà ký họa Hans Holbein cha, người điều hành một xưởng vẽ lớn và bận rộn ở đó. Ông và anh trai Ambrosius đều theo nghề cha, và hai cậu bé còn xuất hiện bên cha trong cánh trái bức tranh thờ năm 1504 về Vương cung thánh đường Thánh Phaolô, nay ở Staatsgalerie, Augsburg. Đến năm 1515, hai anh em đã chuyển tới Basel làm thợ phụ, một trung tâm học thuật và in ấn, và học việc với Hans Herbster, họa sĩ hàng đầu thành phố. Họ kiếm sống bằng nghề thiết kế tranh khắc gỗ và khắc kim loại cho các nhà in. Cũng năm ấy, nhà thần học Oswald Myconius mời họ vẽ minh họa bên lề một cuốn Ca ngợi sự điên rồ của Erasmus, và những nét phác ấy đã cho thấy sự dí dỏm cùng thiên hướng nhân văn của chàng Holbein trẻ.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Năm 1517, Holbein cùng cha vẽ bích họa ở Lucerne cho thương gia Jakob von Hertenstein. Trở về Basel năm 1519, ông gia nhập phường họa sĩ, nhập quốc tịch thành phố và cưới Elsbeth Binsenstock-Schmid, một góa phụ đang điều hành xưởng thuộc da của người chồng quá cố. Ông vẽ bích họa, tranh thờ, chân dung và minh họa sách cho nhà xuất bản Johann Froben. Những bức chân dung Erasmus năm 1523 đưa tên tuổi ông ra tầm quốc tế. Năm 1526, với thư giới thiệu của Erasmus, ông sang Anh và được Sir Thomas More đón tiếp. Ông về Basel năm 1528, nhưng thành phố đang chao đảo vì phong trào bài trừ thánh tượng, nên đầu năm 1532 ông lại sang Anh. Ông vẽ cho các thương nhân Hanse ở Steelyard và được Anne Boleyn cùng Thomas Cromwell ưu ái. Đến năm 1535, ông là Họa sĩ của Nhà vua Henry VIII. Ông mất khoảng giữa tháng 10 và tháng 11 năm 1543.

Phong cách và kỹ thuật

Holbein vẽ theo phong cách Phục hưng phương Bắc, bắt rễ từ truyền thống Gothic muộn của cha, được làm giàu bởi các trào lưu từ Ý, Pháp, Hà Lan và tinh thần nhân văn Phục hưng. Có lẽ ông đã nghiên cứu các bậc thầy bích họa Ý như Andrea Mantegna, người có loạt Khải hoàn của Caesar được ông chép lại ở Lucerne. Chân dung của ông nổi tiếng vì giống thật, được vẽ với độ chính xác hiếm có, nhưng ông chưa bao giờ dừng ở bề mặt. Đồ vật, dòng chữ và chi tiết đều mang ý nghĩa ẩn giấu, như trong chân dung thương nhân Georg Giese giữa những biểu tượng được vẽ tinh xảo. Tranh khắc gỗ rèn giũa cảm quan không gian và biểu cảm của ông, như loạt Vũ điệu tử thần. Tầm bao quát của ông thật đáng kinh ngạc: bích họa đồ sộ, kính màu, trang bìa sách, mười hai bộ chữ cái trang trí, cả thiết kế trang sức và đồ bạc. Nhà sử học nghệ thuật Ellis Waterhouse cho rằng chân dung của ông chưa ai vượt qua về độ chắc chắn, sự tiết chế, khả năng thấu hiểu tính cách và sự thuần khiết của phong cách.

Giai thoại

Sổ sách thành phố Lucerne ghi rằng ngày 10 tháng 12 năm 1517, chàng Holbein trẻ bị phạt năm livre vì đánh nhau ngoài phố với một thợ kim hoàn tên Caspar, người cũng bị phạt y như vậy. Khi gửi ông sang Anh, Erasmus viết rằng nghệ thuật nơi ông ở đang đóng băng, và người họa sĩ đi kiếm vài đồng angel. Chẳng bao lâu, More hồi âm rằng người họa sĩ của Erasmus quả là một nghệ sĩ tuyệt vời. Năm 1527, Holbein cùng nhà thiên văn Nicholas Kratzer thiết kế một trần nhà phủ các ký hiệu hành tinh cho cung điện Greenwich, được sử gia Edward Hall ví như tấm bản đồ của cả Trái Đất. Ở Basel, ông vẽ Gia đình họa sĩ, bức tranh mà John Rowlands gọi là một trong những chân dung cảm động nhất của nghệ thuật. Bị chất vấn vì không dự lễ tiệc thánh theo nghi thức cải cách, Holbein đáp rằng cần được hiểu rõ hơn trước khi đến gần bàn thánh. Về sau, Erasmus lại phàn nàn rằng người họa sĩ đã phụ lòng những người được ông giới thiệu đến.

Di sản

Nghệ thuật của Holbein được trân trọng ngay khi ông còn sống; nhà thơ Pháp Nicholas Bourbon gọi ông là Apelles của thời đại. Ông không lập trường phái nào và được xem là một hiện tượng có một không hai trong lịch sử nghệ thuật. Một số tác phẩm thất lạc sau khi ông mất, nhưng phần lớn được sưu tầm, và đến thế kỷ XIX ông được xếp vào hàng các bậc thầy chân dung vĩ đại. Những cuộc triển lãm gần đây còn hé lộ tài năng đa dạng của ông, từ món trang sức tinh xảo đến bích họa đồ sộ. Ông có đóng góp đáng kể cho lịch sử thiết kế sách, và chân dung của ông là tư liệu về triều đình Anh trong những năm Henry VIII khẳng định quyền tối cao đối với Giáo hội. Trên hết, phần lớn chúng ta hình dung các nhân vật lừng danh thời ấy, như Erasmus và More, qua chính đôi mắt Holbein. Ở Augsburg, Staatsgalerie vẫn trưng bày bức tranh thờ có hình ông thuở nhỏ.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia · Wikidata

Phục Hưng phương Bắc · trường phái kiểu cách · Nước Anh thời phục hưng

Họa sĩ liên quan

Pieter Bruegel the Elder · Hieronymus Bosch · Jan van Eyck

Tranh của Hans Holbein the Younger