Thomas Cromwell

Vị tể tướng của Henry VIII ngồi sau chiếc bàn phủ khăn xanh, tay nắm chặt một văn bản, mắt hẹp, miệng mím chặt. Bản gốc của Holbein đã mất sau khi Cromwell thất thế và bị xử chém; tấm tranh ở New York là bản tốt nhất trong ba phiên bản còn lại.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Thomas Cromwell, con một người thợ rèn ở Putney, thăng tiến nhờ phục vụ hồng y Wolsey để trở thành quan đại thần hàng đầu của Henry VIII từ 1532 đến 1540. Holbein trở thành họa sĩ triều đình năm 1532 dưới sự bảo trợ của Cromwell và Anne Boleyn, và đến năm 1535 là Họa sĩ của Nhà vua. Cromwell, người hiểu rõ sức mạnh của hình ảnh, đã đặt vẽ bức chân dung này, thường được định niên đại 1532 đến 1534, khi ông khoảng 48 tuổi và giữ chức Quản lý Kho báu hoàng gia. Các nhà sử học nghệ thuật cho rằng ông muốn được vẽ giản dị, khác với chân dung triều đình xa hoa của Holbein. Khi Cromwell thất thế và bị chém đầu ngày 28 tháng 7 năm 1540, tài sản của ông bị tịch thu, và bản gốc nhiều khả năng đã bị hủy hoặc bán đi.

Điều nên ngắm kỹ

Cromwell ngồi trên ghế dài, đặt thấp và lùi sâu trong tranh, trong khi chiếc bàn vươn ra phía người xem. Ông mặc áo choàng đen lót lông, đội mũ đen, tay nắm chặt một văn bản pháp lý. Trên tay trái là chiếc nhẫn vàng chạm hoa văn với viên đá xanh lớn. Tấm khăn xanh trên bàn có thể ám chỉ Ban Khăn Xanh của hoàng gia. Trên đó có bút lông, kéo, túi da và một cuốn sách kinh, được xác định là cuốn Sách Giờ của chính Cromwell; bản của ông được tìm thấy ở Đại học Trinity, Cambridge năm 2023. Dòng chữ ghi ông là Quản lý Kho báu đã bị xóa khỏi tấm tranh Frick trong một lần phục chế đầu thế kỷ 20.

Ý nghĩa và dụng ý

Ta không biết gì về suy nghĩ của chính Holbein với bức tranh. Cromwell được thể hiện đúng mực nhưng trông chua chát và cứng nhắc, đôi mắt sát nhau. Từ lâu, đây bị gọi là bức chân dung ít tâng bốc nhất, châm biếm nhất trong số tranh Holbein vẽ ở triều đình Anh, khớp với tiếng xấu của Cromwell cho đến khi được đánh giá lại vào thập niên 1960; ngày nay ông được xem là nhà cải cách và chính khách cực kỳ tài giỏi. Tuy vậy, bức tranh cũng được mô tả là một phiên bản đã dịu bớt về con người ông. Ở Frick, tranh treo đối diện bức Thomas More của Holbein, và Henry Clay Frick lãng mạn hình dung vị thánh và con quái vật, được Holbein và ngẫu nhiên hợp lại, nay đối mặt nhau.

Di sản

Ba phiên bản còn lại: tấm tranh Frick ở New York, sơn dầu trên gỗ sồi, 78,1 x 64,1 cm, được xem là đẹp nhất; một bản chép đầu thế kỷ 17 ở Phòng Chân dung Quốc gia London; và một bản trong bộ sưu tập Chichester Constable ở Yorkshire. Việc tấm Frick có phải do Holbein vẽ vẫn còn tranh cãi. Nghiên cứu kỹ thuật năm 1952 và lần làm sạch năm 1966 cho thấy bàn tay của một người trong xưởng kém tay nghề hơn, và Roy Strong tin cả ba đều là bản chép. Ngược lại, John Rowlands dựa vào những chỗ sửa lộ ra dưới tia X để cho rằng đó là nét vẽ của Holbein, và Stephanie Buck đồng ý. Wikidata chỉ ghi thập niên 1530, còn Wikipedia ghi khoảng 1532 đến 1533 cho bản Frick.