Self-Portrait with Palette

Manet nhìn thẳng vào ta với mũ chóp cao và áo khoác chỉnh tề, cọ giơ lên, bảng màu trong tay. Đây là lần duy nhất ông vẽ mình trong vai người họa sĩ, và ông vẽ muộn, đúng vào năm mà người con riêng của vợ sau này gắn với khởi đầu căn bệnh hiểm nghèo của ông.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Manet chưa từng vẽ chân dung tự họa, vậy mà khoảng năm 1878 đến 1879 ông vẽ hai bức: bức này và bức toàn thân Chân dung tự họa với mũ lưỡi trai. Wikipedia ghi bức này vẽ năm 1878 đến 1879, còn Wikidata ghi 1879. Niên đại bắt nguồn từ Théodore Duret, bạn của Manet, người đã hỏi Léon Leenhoff, con riêng của vợ Manet, sau khi họa sĩ mất. Ảnh X quang cho thấy Manet vẽ đè lên một bức chân dung nhìn nghiêng của vợ ông, Suzanne, trong tư thế giống bức Bà Manet bên cây đàn piano. Juliet Wilson-Bareau đưa ra một lời giải thích xúc động: Leenhoff kể với nhà viết tiểu sử Adolphe Tabarant rằng Manet mắc bệnh giang mai năm 1879, và khi đối diện cái chết, có lẽ ông cảm thấy cần nhìn lại chính mình.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh, 83 x 67 cm, vẽ Manet nửa người trên nền tối. Ông đội mũ chóp đen, mặc áo khoác nâu, cổ áo sơ mi trắng và cà vạt lụa đen cài ghim. Bàn tay phải, chỉ được phác sơ, cầm một cây cọ dài đầu dính sơn đỏ. Tay trái cầm bảng màu cùng khoảng ba cây cọ khác. Ánh sáng chiếu từ bên trái, phủ bóng lên nửa phải khuôn mặt và vùng dưới cánh tay. Thân người hơi xoay, còn ánh mắt nhìn thẳng vào ta. Ngoài ra không có gì: không xưởng vẽ, không tấm toan, không đề tài. Manet để tất cả cho trí tưởng tượng của người xem.

Ý nghĩa và dụng ý

Tư thế này lấy từ chân dung tự họa của Velázquez trong Las Meninas, nơi họa sĩ Tây Ban Nha đứng với cọ và bảng màu. Nhưng Velázquez đứng ở hậu cảnh sau công chúa và các thị nữ, còn Manet đặt mình vào trung tâm. Họa sĩ không làm việc trong bộ đồ sang trọng vì sơn dầu sẽ làm hỏng chúng. Giống như Velázquez trong trang phục triều đình, Manet ăn mặc để cho thấy mình là ai: một người Paris lịch lãm, thành đạt, người họa sĩ của đời sống hiện đại theo nghĩa của Baudelaire. Bàn tay cầm cọ chưa hoàn tất gợi nhiều cách hiểu. Victor Stoichiţă thấy hành động vẽ đang quay vòng quanh chính nó, còn Françoise Cachin thấy đó là cách dồn ánh sáng và sự chú ý. Tuy vậy, Suzanne Manet chỉ gọi cả hai bức tự họa là bản phác thảo.

Di sản

Bức tranh không được bán khi Manet còn sống, cũng như trong cuộc bán di sản năm 1884. Sau khi ông mất, Léon Leenhoff treo hai bức tự họa ở hai bên bức Faure trong vai Hamlet của Manet, dù Wilson-Bareau lưu ý rằng có lẽ Manet chưa bao giờ muốn như vậy. Năm 1899, nhà buôn tranh Hermann Paechter mua cả hai bức, và sau đó là một chuỗi dài các nhà sưu tập. Đánh giá thay đổi theo thời gian. Năm 1926, Étienne Moreau-Nélaton chê bức tranh bị làm hỏng bởi một sự lạnh lùng nào đó, còn năm 1982 Theodore Reff nhấn mạnh ý nghĩa của việc Manet tìm đến chân dung tự họa ở đỉnh cao sự nghiệp. Bức tự họa với mũ lưỡi trai đi kèm thậm chí còn góp phần truyền cảm hứng cho các chân dung toàn thân của Edvard Munch qua nhà sưu tập Max Linde.

Có thể bạn chưa biết

Một trong hai bức tự họa duy nhất của Manet, và là bức duy nhất ông vẽ mình như họa sĩ.
Wikipedia ghi năm 1878-1879; Wikidata ghi 1879.
Vẽ đè lên chân dung nhìn nghiêng của vợ ông, Suzanne.
Tư thế gợi nhớ Velázquez trong Las Meninas.

Wikipedia · Wikidata