Portrait of Stéphane Mallarmé

Nhà thơ ngả lưng trên những chiếc gối trắng, tay cầm điếu xì gà, chìm trong suy tư. Manet vẽ người bạn Stéphane Mallarmé năm 1876, và những người quen nhà thơ cho rằng đây là bức giống ông nhất. Một người bạn nói bức tranh tỏa ra tình bạn của hai trí tuệ lớn.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Manet và Mallarmé gặp nhau năm 1873, khi nhà thơ đến Paris, và nhanh chóng trở nên thân thiết. Mallarmé dạy tiếng Anh tại trường Lycée Fontanes, và chiều nào trên đường về nhà ông cũng ghé qua trò chuyện với Manet và nhóm bạn. Họ thường xuyên làm việc cùng nhau: Manet khắc gỗ minh họa cho bài thơ Buổi chiều của thần Faun của Mallarmé, và vẽ bốn tranh in đá cho bản dịch tiếng Pháp bài Con quạ của Edgar Allan Poe. Ngược lại, Mallarmé lên tiếng bênh vực Manet trên báo chí, trong một bài năm 1874 về hội đồng giám khảo Salon và một tiểu luận năm 1876, Những người ấn tượng và Edouard Manet. Cũng trong năm 1876 ấy, Manet vẽ bức chân dung nhỏ này về người bạn.

Điều nên ngắm kỹ

Mallarmé ngả người trên những chiếc gối trắng của một chiếc ghế dài, có lẽ chính là chiếc ghế trong xưởng vẽ của Manet trên phố Saint-Pétersbourg. Ông cầm điếu xì gà, cánh tay đặt trên một xấp giấy. Phía sau là giấy dán tường màu be nhạt trang trí những gì giới phê bình cho là bướm và hoa, những mô típ mà một số học giả liên hệ với họa tiết Nhật Bản trong các tranh khác của Manet. Hãy nhìn làn khói bốc lên từ điếu xì gà bên cạnh những họa tiết mảnh mai ấy. Sử gia nghệ thuật Anne Coffin Hanson nhận xét lớp sơn được đặt lên với một sự phóng khoáng điêu luyện. Bức tranh nhỏ, khoảng 27 x 36 cm, hợp với không khí thân mật như một cuộc trò chuyện.

Ý nghĩa và dụng ý

Hanson so sánh dáng ngồi thư thái này với tư thế cứng nhắc trong bức chân dung Théodore Duret của Manet, và cho rằng sự thoải mái của Mallarmé khiến bức tranh có vẻ tự nhiên, thân mật và hiện đại một cách rõ rệt. Sự tương phản giữa làn khói xì gà và giấy dán tường mảnh mai tạo nên bầu không khí hòa quyện giữa cảm giác và suy tưởng. Xấp giấy dưới tay ông có thể ám chỉ bài báo Mallarmé viết bênh vực Manet và những người ấn tượng, hoặc công việc chung của họ với Con quạ. Giới phê bình nhận thấy vẻ mơ màng của bức tranh gợi nhớ những minh họa cho thần Faun, và một số sử gia thấy nét mặt Mallarmé trong nhân vật nhà thơ ở loạt tranh in Con quạ. Georges Bataille nói bức chân dung tỏa ra tình bạn của hai trí tuệ lớn.

Di sản

Người đương thời xem bức tranh của Manet là bức giống Mallarmé nhất trong số rất nhiều chân dung về ông, và Paul Verlaine đã in lại nó trong cuốn Những nhà thơ bị nguyền rủa năm 1886, ở chương viết về Mallarmé. Tình bạn kéo dài đến khi Manet qua đời năm 1883. Mallarmé viết cho Verlaine rằng ông đã gặp Manet thân yêu mỗi ngày suốt mười năm và thấy sự vắng mặt của bạn thật khó tin. Năm 1928, bảo tàng Louvre mua bức chân dung từ gia đình Mallarmé, với sự giúp đỡ của Hội Những người bạn của Louvre và D. David Weill. Tranh được treo ở Jeu de Paume từ 1947 đến 1986, rồi chuyển sang Bảo tàng Orsay, và đã đi triển lãm ở Tây Ban Nha, Nga, Nhật Bản và Hoa Kỳ.