James-Jacques-Joseph Tissot

James Tissot tựa người bên bàn trong một xưởng vẽ đầy tranh, cây gậy chỉ xuống sàn, đúng dáng một công tử Paris. Degas vẽ người bạn họa sĩ của mình như một lời tuyên ngôn về nghệ thuật hiện đại.

Câu chuyện phía sau bức tranh

James Tissot, họa sĩ tinh tế của vẻ thanh lịch nữ giới, có tình bạn sâu đậm với Degas, dựa trên sự quý trọng lẫn nhau. Theo Wikipedia tiếng Pháp, Degas vẽ bức chân dung này trong khoảng 1866 đến 1868, còn Wikidata ghi năm 1867. Về sau Degas còn giục Tissot cùng triển lãm ở cuộc triển lãm Ấn tượng đầu tiên năm 1874, vì Tissot cũng chuộng đề tài đương đại. Ông viết: nào, Tissot thân mến, đừng do dự, anh phải triển lãm trên đại lộ. Tissot chưa bao giờ tham gia hành trình Ấn tượng.

Điều nên ngắm kỹ

Tissot vào vai một công tử Paris lịch lãm. Ông ngồi trong xưởng vẽ, một khuỷu tay tì lên đồ gỗ, cây gậy chỉ xuống đất. Khung cảnh được bày riêng cho dịp này. Trên tường treo một bức tranh nền xanh của Lucas Cranach, phía trên là một bức tranh lớn mang phong vị phương Đông. Bên phải, một giá vẽ đỡ bức tranh còn dang dở, phía sau có hai bức khác dựa dưới sàn, một bức quay mặt vào tường, bức kia vẽ đề tài Venezia thế kỷ mười lăm hoặc mười sáu.

Ý nghĩa và dụng ý

Degas rải khắp bức chân dung những đồ vật mà cả ông lẫn người bạn đều yêu thích, khiến tranh thành một lời tuyên bố ý định, gần như một bản tuyên ngôn. Các đồ vật cho thấy cá tính, sở thích và nghề nghiệp của Tissot. Bức tranh phương Đông gợi đến nghệ thuật Viễn Đông, mà theo nguồn tư liệu đã thay đổi cách phương Tây nhìn phối cảnh và màu sắc, đóng vai trò then chốt cho hội họa Ấn tượng mới. Danh họa xưa và ảnh hưởng mới cùng chung một bức tường, như cùng chung trong tâm trí hai họa sĩ.

Di sản

Bức tranh lớn, khoảng 151 x 112 cm, nay thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York. Nó ghi lại tình bạn giữa hai nghệ sĩ đã chọn hai con đường khác nhau. Degas trở thành gương mặt chủ chốt của các cuộc triển lãm Ấn tượng, còn Tissot đứng ngoài dù đã nhận lá thư của bạn. Nhưng ở đây họ vẫn bên nhau: người này vẽ người kia, giữa những bức tranh họ ngưỡng mộ, vào lúc đề tài hiện đại và bài học Viễn Đông đang làm thay đổi nghệ thuật Pháp.