Hilaire de Gas

Một ông lão ngồi ở góc ghế sofa, cây gậy cán ngà đặt ngang đùi. Đó là ông nội của họa sĩ, tám mươi bảy tuổi, và chàng trai trẻ Degas đã vẽ ông ở Napoli năm 1857.

Câu chuyện phía sau bức tranh

René Hilaire De Gas, ông nội của họa sĩ, chuyển đến Napoli sau những năm sóng gió của Cách mạng Pháp. Ở đó ông làm ăn buôn bán và trở thành một chủ ngân hàng giàu có, uyên bác. Chàng Edgar trẻ, sau khi học vẽ ở Pháp, đã hoàn tất việc học bằng chuyến thăm ông nội ở Napoli, một thành phố sôi động về văn hóa thời bấy giờ. Bức tranh được ghi ngày ở góc trên bên phải: Capodimonte 1857. Sau nhiều lần đổi chỗ, tranh tìm được nơi cố định tại Bảo tàng Orsay ở Paris, số kiểm kê RF 3661.

Điều nên ngắm kỹ

Ông Hilaire ngồi ở góc ghế sofa, dáng điềm tĩnh, mặc áo gi lê trắng, quần xám và áo khoác đen làm nổi vẻ sang trọng. Nhưng gương mặt hơi mỏi mệt và cây gậy cán ngà trên đùi lại để lộ sức nặng của tám mươi bảy năm tuổi. Bức tranh được dựng trên một mạng lưới đường nét: đường ngang theo chiếc ghế, đường thẳng đứng của dáng người, và đường chéo của cánh tay trái đặt thoải mái lên tay vịn, giữ cho cả cảnh thật vững vàng.

Ý nghĩa và dụng ý

Cây gậy nói về tuổi già, nhưng cũng nói về vai trò chủ gia đình, tạo cảm giác một uy quyền tự nhiên. Bố cục theo đúng quy tắc thời Phục Hưng, còn bảng màu vàng đất và đen cho thấy ảnh hưởng rõ của hai người thầy Flandrin và Lamothe. Dù vậy, họa sĩ trẻ đã vượt qua thầy nhờ một sắc vàng dịu và sáng, mà theo lời Alessandra Borgogelli đã thắp sáng cả bố cục. Tư thế thân mật, không quá trang trọng khiến cảnh sống động hơn chân dung của các thầy.

Di sản

Bài viết trên Wikipedia tiếng Tây Ban Nha gọi bức tranh là một trong những đỉnh cao tuyệt đối của chân dung Degas. Đây không phải hình ảnh duy nhất của ông chủ ngân hàng già. Degas còn vẽ ông nội trong ba bức chì năm 1856, và một bức sơn dầu khác năm 1857 bị bỏ dở, cho thấy René Hilaire ngồi bên bàn chăm chú đọc báo, đầu đội chiếc mũ xanh lục. Ngày nay bức chân dung hoàn chỉnh, khoảng 53 x 41 cm, treo tại Bảo tàng Orsay ở Paris.