Maja khỏa thân

Nàng không che giấu, cũng chẳng giả làm nữ thần. Nàng nhìn thẳng lại bạn, và chính ánh nhìn kiên định ấy từng đưa người họa sĩ ra trước Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Francisco Goya vẽ Maja khỏa thân, La maja desnuda, bằng sơn dầu trên toan khoảng năm 1797 đến 1800. Bức tranh có lẽ được Manuel Godoy, thủ tướng Tây Ban Nha, đặt hàng để treo trong một phòng riêng dành cho tranh khỏa thân. Goya còn vẽ một bức đôi thể hiện cùng người phụ nữ trong tư thế y hệt nhưng mặc áo, La maja vestida. Người phụ nữ được xác định là một maja, cô gái bình dân sành điệu của Madrid, nhờ bộ trang phục nàng mặc trong bức có áo. Ngoài điều đó, danh tính người mẫu và lý do bức tranh ra đời vẫn chưa được biết. Cả hai bức được ghi nhận lần đầu năm 1800 trong bộ sưu tập của Godoy, treo trong căn phòng riêng ấy cạnh những tác phẩm như Venus Rokeby của Velázquez.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm toan dài, 98 x 191 cm, và người phụ nữ nằm trải dài trên đó, tựa mình trên một chồng gối. Hãy để ý khung cảnh giản dị: dưới nàng là những tấm vải trắng trơn, chứ không phải lớp lụa satin rực màu mà Velázquez đặt nàng Venus của ông lên. Hình thể trong tranh Goya ngắn và góc cạnh, trong khi của Velázquez thon dài và mềm cong. Nổi bật hơn cả là góc nhìn chính diện và ánh mắt táo bạo của nàng, hướng thẳng về phía người xem. Nếu có thể, hãy so sánh nàng với người chị em mặc áo. Hai tấm toan cùng kích thước, nhưng trong bức có áo, nhân vật chiếm phần không gian lớn hơn một chút; nhà sử học Janis Tomlinson nhận xét nàng dường như 'ép mình táo bạo vào giới hạn của khung tranh', khiến bức khỏa thân, khi so sánh, có vẻ rụt rè hơn.

Ý nghĩa và dụng ý

Maja khỏa thân kế thừa truyền thống tranh khỏa thân Tây Ban Nha nhưng cũng đoạn tuyệt với nó theo những cách quan trọng. Bức tranh đôi trong trang phục đương thời cho thấy rõ đây không phải một nữ thần thần thoại như Venus Rokeby, mà là một người phụ nữ Tây Ban Nha có thật của thời Goya. Và nếu Velázquez chỉ vẽ Venus từ phía sau, Goya lại cho maja của mình đối diện hoàn toàn, nhìn thẳng vào mắt ta. Sự thay đổi ấy biến người xem từ một kẻ ngắm nhìn lén lút thành người cũng bị nhìn lại. Cặp tranh còn mời gọi một trò chơi của ánh nhìn và trí tưởng tượng, có áo và không áo, hẳn là một phần sức hấp dẫn của chúng trong một bộ sưu tập riêng. Tuy vậy, ý định thực sự của Goya không được ghi lại.

Di sản

Năm 1808, các điều tra viên của Tòa án Dị giáo phát hiện bức tranh trong số những 'bức tranh đáng ngờ' của Godoy. Godoy và người quản lý bộ sưu tập buộc phải khai tên các họa sĩ, và Goya bị triệu tập với cáo buộc đồi bại, bị hỏi vì sao vẽ và theo yêu cầu của ai. Câu trả lời của ông không còn lưu lại, nhưng nhà chức trách chấp nhận rằng ông đã noi theo loạt tranh Danaë của Titian và Venus Rokeby của Velázquez, những họa sĩ được triều đình và Giáo hội ngưỡng mộ, nên Goya thoát khỏi truy tố. Vụ việc một phần mang động cơ chính trị, giữa lúc đám đông đòi phế truất Godoy. Từ năm 1901, bức tranh được treo tại Bảo tàng Prado ở Madrid, thường bên cạnh La maja vestida, nơi du khách vẫn có thể so sánh hai người phụ nữ từng gây bao xôn xao.

Có thể bạn chưa biết

Goya vẽ một bức đôi mặc áo, La maja vestida, thường được treo cạnh bức này ở Prado.
Cả hai bức được ghi nhận lần đầu năm 1800 trong một căn phòng dành riêng cho tranh khỏa thân.
Goya bị Tòa án Dị giáo triệu tập nhưng thoát khỏi truy tố.
Tấm toan có kích thước 98 x 191 cm.

Wikipedia · Wikidata