Lucas Cranach the Elder

1472-1553

Lucas Cranach Cha phục vụ các Tuyển hầu xứ Saxony gần nửa thế kỷ, vẽ Martin Luther hết lần này đến lần khác và lấp đầy những tấm gỗ hẹp bằng các nàng Venus, Eva thon thả. Phần lớn nhờ ông mà ta biết những con người của cuộc Cải cách Kháng Cách trông ra sao.

Xuất thân

Cranach sinh ở Kronach thuộc vùng Thượng Franconia, có lẽ vào năm 1472; ngày sinh chính xác không rõ. Ông học vẽ từ cha, Hans Maler, người mà họ chỉ có nghĩa là 'họa sĩ' và nói lên nghề nghiệp. Mẹ ông, nhũ danh Hübner, mất năm 1491. Theo tục lệ thời ấy, Lucas về sau lấy một biến thể tên thị trấn quê nhà làm họ. Không rõ ông học nghề ở đâu, có lẽ với các bậc thầy miền nam nước Đức tại địa phương, giống như người cùng thời Matthias Grünewald. Có ý kiến cho rằng ông từng ở Vienna một thời gian quanh năm 1500. Theo Gunderam, về sau là thầy dạy các con ông, Cranach đã bộc lộ tài vẽ từ trước khi thế kỷ 15 khép lại, và tác phẩm của ông lọt vào mắt Frederick Hiền minh, Tuyển hầu xứ Saxony.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Năm 1504, Frederick đưa Cranach vào triều đình ở Wittenberg làm họa sĩ của công tước, và ông phục vụ các Tuyển hầu cùng người kế vị suốt phần đời còn lại. Ông vẽ bàn thờ cho Nhà thờ Lâu đài, cạnh tranh với Albrecht Dürer và những người khác, trang trí cung điện, thiết kế tiền xu, làm tranh khắc gỗ và khắc đồng. Năm 1509, ông sang Hà Lan và vẽ Hoàng đế Maximilian cùng cậu bé sau này là Charles V. Ông cưới Barbara Brengbier người Gotha; họ có hai con trai đều là họa sĩ và ba con gái. Ông trở nên giàu có, nắm độc quyền bán thuốc ở Wittenberg và đặc quyền in Kinh Thánh, hai lần làm thị trưởng. Năm 1547, Tuyển hầu John Frederick bị bắt ở Mühlberg; về sau Cranach đến ở cùng ông trong cảnh giam cầm tại Augsburg và theo ông về nhà năm 1552. Cranach mất ở Weimar ngày 16 tháng 10 năm 1553, khoảng 81 tuổi.

Phong cách và kỹ thuật

Chân dung chiếm phần lớn sự nghiệp của Cranach: các vương hầu Đức, các nhà Cải cách lẫn những nhân vật Công giáo hàng đầu. Ông điều hành một xưởng lớn, từng được trả công trong một ngày cho sáu mươi cặp chân dung Tuyển hầu và em trai, nên chất lượng không đồng đều. Wikipedia cho rằng thói quen chú ý tới đường nét của người thợ khắc đã chi phối lối vẽ của ông, khiến ông thường viền hình bằng nét đen thay vì tạo khối bằng sáng tối. Tranh tôn giáo của ông đi theo cuộc Cải cách, từ những bức Đức Mẹ thời đầu tới các hình ảnh cho thấy sự cứu rỗi nhờ đức tin, những bàn thờ Luther trong đó các tông đồ là chân dung các nhà Cải cách, và những tranh in chống Giáo hoàng thô mộc hơn. Cảnh thần thoại của ông hầu như luôn có một thiếu nữ khỏa thân mảnh mai, chỉ khoác tấm voan trong suốt hay đội chiếc mũ rộng vành. Những bức đầu chịu ảnh hưởng Ý; về sau ông hồi sinh dáng vẻ Gothic muộn, đầu nhỏ, vai hẹp, eo cao, trên khổ tranh đứng hẹp.

Giai thoại

Những ngày đầu phục vụ, Cranach làm các cận thần sửng sốt vì những con thú săn và gạc hươu vẽ trên tường cung điện như thật, đến mức công tước dẫn ông đi săn để ký họa cảnh rượt đuổi. Năm 1508, Tuyển hầu ban cho ông biểu tượng con rắn có cánh, thay cho chữ viết tắt tên làm chữ ký. Ông là bạn thân của Martin Luther, người trong một bức thư năm 1521 gọi ông là 'bạn chí cốt'; Cranach làm chứng lễ đính hôn của Luther với Katharina von Bora và là cha đỡ đầu đứa con đầu lòng của họ. Khi Wittenberg bị vây năm 1547, Charles V nhớ đến Cranach từ thuở nhỏ và cho triệu ông, và người họa sĩ đã quỳ xin khoan hồng cho vị vương hầu bị bắt. Một bức tranh đã thất lạc năm 1545 được kể là vẽ những con thỏ bắt và nướng các thợ săn. Bàn thờ cuối cùng của ông ở Weimar, do con trai hoàn thành, vẽ dòng máu Chúa rơi xuống đầu chính Cranach.

Di sản

Cranach thường được xem là nghệ sĩ Đức thành công nhất thời của mình, và mười một bức chân dung Luther do ông vẽ còn tồn tại. Con trai ông, Lucas Cranach Con, cùng xưởng vẽ tiếp tục làm các phiên bản bố cục của ông hàng chục năm sau khi ông mất; riêng nữ anh hùng La Mã Lucretia, ông và xưởng đã vẽ hơn sáu mươi phiên bản. Qua con gái Barbara, ông là tổ tiên của Johann Wolfgang von Goethe. Giáo hội Luther tưởng nhớ ông vào ngày 6 tháng 4, cùng với Dürer. Tranh của ông được Quốc xã ưa chuộng và cướp đoạt, và nhiều bức về sau trở thành đối tượng của những vụ đòi lại kéo dài. Hiệu thuốc của ông ở Wittenberg mở cửa suốt nhiều thế kỷ cho tới trận hỏa hoạn năm 1871. Trong những đường nét sắc gọn và dáng người thanh mảnh, nhợt nhạt ấy, thời đại Cải cách vẫn đang nhìn lại chúng ta.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

phục hưng Đức

Họa sĩ liên quan

Albrecht Dürer

Tranh của Lucas Cranach the Elder