Adam và Eva

Eva tựa vào cây biết điều thiện ác, chạm đầu gối vào Adam và trao cho chàng quả táo. Trong tấm ván nhỏ ở Praha này, Cranach để nàng là người hành động, đúng như thần học thời Cải cách mong muốn.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Lucas Cranach Cha trở đi trở lại với đề tài Adam và Eva từ năm 1509. Phiên bản này, sơn dầu trên gỗ đoạn, khoảng năm 1538, thuộc chuỗi dài những bức Sa ngã của loài người, cùng với các tấm ở Besançon khoảng 1508 đến 1510 và ở Florence năm 1528. Phòng tranh Quốc gia Praha có được tranh năm 1949 từ tu viện Xitô ở Osek, gần Duchcov. Cranach ký tên trên thân cây ở góc dưới bên phải bằng biểu tượng của ông, một con rắn có cánh xếp lại. Chụp hồng ngoại chỉ thấy nét phác đường viền bên dưới lớp sơn.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm ván nhỏ, khoảng 50 x 34 cm. Eva tay trái nắm một cành cây, lòng bàn chân phải co lại tì vào thân cây. Đầu gối nàng chạm vào Adam, tay phải đưa chàng quả táo. Adam đứng hơi lùi phía sau, trước một bụi rậm, tay trái đặt lên vai Eva. Tay phải chàng cầm một nhành cây che chỗ kín cho cả hai. Hãy để ý hai thân thể gần nhau đến thế nào: trong những phiên bản đầu tiên của Cranach, ở Besançon, Munich và Coburg, hai người đứng dưới một cái cây ở giữa và không hề chạm nhau.

Ý nghĩa và dụng ý

Nguồn tư liệu cho biết việc nhấn mạnh vai trò chủ động của Eva phù hợp với thần học thời Cải cách: nàng là người cám dỗ dẫn Adam vào tội lỗi, một quan niệm gói trong cụm từ Weibermacht, quyền lực của đàn bà, vốn đổ mọi điều xấu lên người phụ nữ. Các phiên bản Tội tổ tông về sau của Cranach thường đặt đôi vợ chồng trong vườn Địa Đàng đầy muông thú và vẫn giữ Eva trong vai cám dỗ. Nhưng ông cũng có lúc đảo vai: một bố cục năm 1537 ở Vienna cho thấy Adam chủ động ôm Eva và đưa nàng quả táo.

Di sản

Xưởng vẽ của Cranach tiếp tục đề tài này. Khoảng năm 1550, người kế nghiệp ông là Anton Heusler vẽ một bức Adam và Eva muộn hơn, nay cũng ở Phòng tranh Quốc gia Praha, thay đổi bố cục và để cả hai hoàn toàn khỏa thân, không còn nhành cây che. Đặt cạnh nhau, hai tấm ở Praha cho thấy một xưởng vẽ đã liên tục nhào nặn lại cùng một câu chuyện. Wikipedia ghi tranh khoảng năm 1538, còn Wikidata ghi 1538. Ngày nay tranh treo ở Praha, một mảnh lặng lẽ trong chuỗi tác phẩm trải suốt sự nghiệp họa sĩ.