Leonardo da Vinci

1452-1519

Leonardo da Vinci để lại chưa đầy 25 bức tranh lớn, nhiều bức còn dang dở, vậy mà trong số đó có Mona Lisa và Bữa tiệc ly. Họa sĩ, kỹ sư, nhà giải phẫu và người quan sát không biết mỏi, ông trở thành hình ảnh tiêu biểu nhất của trí tuệ thời Phục hưng.

Xuất thân

Leonardo sinh ngày 15 tháng 4 năm 1452 tại hoặc gần thị trấn đồi Vinci xứ Tuscany, cách Florence khoảng 35 km. Ông là con ngoài giá thú của Piero da Vinci, một công chứng viên ở Florence, và Caterina di Meo Lippi, một phụ nữ thuộc tầng lớp bình dân. Nơi sinh chính xác của ông vẫn chưa chắc chắn: truyền thống địa phương nói là xóm Anchiano, nhưng cũng có thể là một ngôi nhà ở Florence của cha ông. Năm sau, cha mẹ ông đều kết hôn với người khác, và về sau ông có mười sáu người em cùng cha hoặc cùng mẹ, nhỏ hơn rất nhiều tuổi, mà ông hầu như không qua lại. Tuổi thơ ông ít được biết, một phần vì cuốn tiểu sử thường thiếu tin cậy của Giorgio Vasari; đến năm 1457, ông sống với ông nội. Ông chỉ được học đọc, viết và toán ở mức cơ bản, không chính quy. Về sau ông ghi lại ký ức sớm nhất của mình: một con diều hâu sà xuống nôi và dùng đuôi mở miệng ông.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Giữa thập niên 1460, gia đình chuyển tới Florence, và khoảng mười bốn tuổi Leonardo vào xưởng của Andrea del Verrocchio, họa sĩ và nhà điêu khắc hàng đầu thành phố, nơi ông học nghề nhiều năm giữa giới của Botticelli, Perugino và Ghirlandaio. Năm 1472, ông được công nhận là thợ cả trong Phường hội Thánh Luca. Khoảng năm 1482, ông sang Milan phục vụ Ludovico Sforza, vẽ Đức Mẹ trong hang đá và Bữa tiệc ly, và trù tính một tượng ngựa đồng khổng lồ. Khi Sforza sụp đổ năm 1499, ông tới Venice, rồi về Florence, làm kỹ sư quân sự cho Cesare Borgia năm 1502 và bắt đầu vẽ chân dung Lisa del Giocondo. Ông lại làm việc ở Milan từ năm 1506 và ở Roma từ năm 1513. Năm 1516, ông phục vụ vua Francis I nước Pháp, sống ở Clos Lucé gần Amboise, và mất tại đó ngày 2 tháng 5 năm 1519, thọ 67 tuổi.

Phong cách và kỹ thuật

Wikipedia chỉ ra những phẩm chất làm nên nét riêng trong tranh Leonardo: cách đặt sơn mới mẻ, hiểu biết sâu về giải phẫu, ánh sáng, thực vật và địa chất, mối quan tâm tới cách cảm xúc hiện lên trên gương mặt và cử chỉ, cách dùng hình người sáng tạo trong bố cục, và sự chuyển sắc độ tinh tế. Lớp bóng mờ mềm như khói ở khóe miệng và khóe mắt Mona Lisa được gọi là sfumato, 'khói của Leonardo'. Bức Thiếu nữ với con chồn ecmin cho đầu quay khác góc với thân, điều lạ lẫm khi nhiều chân dung còn vẽ nghiêng cứng nhắc. Với Bữa tiệc ly, ông dùng màu keo trên nền khô thay vì bích họa thật sự, nên bức tường nhanh chóng xuống cấp. Sổ tay của ông chứa các bản vẽ về giải phẫu, thiên văn, thực vật, bản đồ, thủy lực và bay lượn. Ông hình dung máy bay và xe bọc thép, dù không công bố phát hiện nào và chúng hầu như không ảnh hưởng trực tiếp tới khoa học sau này.

Giai thoại

Vasari kể rằng chàng Leonardo trẻ vẽ thiên thần trong bức Phép rửa của Chúa Kitô của Verrocchio đẹp đến mức thầy ông bỏ hẳn hội họa, một lời kể mà Wikipedia cho là có lẽ chỉ là giai thoại. Thuở nhỏ, được nhờ trang trí tấm khiên của một nông dân, ông vẽ một con quái vật phun lửa đáng sợ đến nỗi cha ông giữ lại và đưa người nông dân tấm khác. Nhà văn Matteo Bandello từng xem ông vẽ Bữa tiệc ly, vẽ từ sáng đến tối không ăn, rồi bỏ đó mấy ngày không đụng tới; khi viện phụ phàn nàn, Leonardo gợi ý có thể lấy chính ông ta làm mẫu cho Judas. Ông chế cho vua Francis I một con sư tử máy biết đi tới trước nhà vua rồi mở ngực để lộ những bông huệ. Vasari còn kể nhà vua ôm đầu Leonardo khi ông trút hơi thở cuối, dù đây có thể chỉ là truyền thuyết. Ông yêu loài vật, và theo Vasari, ông mua chim trong lồng chỉ để thả chúng đi.

Di sản

Leonardo được xem là một trong những họa sĩ vĩ đại nhất lịch sử nghệ thuật phương Tây và thường được coi là người khai mở thời Phục hưng đỉnh cao. Mona Lisa được xem là bức tranh nổi tiếng nhất thế giới, Bữa tiệc ly là bức tranh tôn giáo được sao chép nhiều nhất, còn bản vẽ Người Vitruvius là một biểu tượng văn hóa. Bức Đức Mẹ, Chúa Hài đồng và Thánh Anna của ông ảnh hưởng tới Michelangelo, Raphael và Andrea del Sarto. Người thừa kế, Francesco Melzi, nhận tranh, dụng cụ và sổ tay của ông. Khoảng hai mươi năm sau khi ông mất, vua Francis I được kể là đã nói chưa từng có ai hiểu biết nhiều như Leonardo. Với giới sử học, ông vẫn là hình mẫu của thiên tài toàn năng, một con người tò mò không bao giờ thỏa, và đến nay người ta vẫn xếp hàng để được đứng trước tác phẩm của ông.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

Thượng Phục Hưng · Thời kỳ Phục hưng sớm · Phục hưng Ý

Họa sĩ liên quan

Raffaello · Tiziano Vecelli · Michelangelo · Albrecht Dürer · Sandro Botticelli · Hieronymus Bosch

Tranh của Leonardo da Vinci