Sala delle Asse

Bước vào một gian sảnh lâu đài và thấy mình đứng dưới cả một khu rừng. Leonardo da Vinci đã biến trần vòm căn phòng ở Milan này thành một tán cây dâu tằm sống động.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1498, Leonardo da Vinci đang làm việc ở Milan cho Công tước Ludovico Sforza, biệt danh il Moro. Một lá thư đề ngày 21 tháng Tư năm 1498 của quan chưởng ấn Gualtiero Bascapè cho biết Thầy Leonardo hứa sẽ hoàn tất việc trang trí một căn phòng lớn trong lâu đài Castello Sforzesco trước tháng Chín; hai ngày sau, ông viết rằng phòng lớn đã được dỡ hết ván. Tên căn phòng, Sala delle Asse, nghĩa là phòng ván gỗ. Giới chuyên gia chưa thống nhất về nguồn gốc cái tên: có người cho rằng tường từng được ốp ván từ lâu, người khác nói tên gọi bắt nguồn từ việc đọc sai chính lá thư ấy. Chỉ một năm sau, lịch sử ập đến. Năm 1499, quân Pháp dưới quyền vua Louis XII chiếm Milan, Ludovico bỏ chạy, để lại khu rừng của Leonardo trước một tương lai bất định.

Điều nên ngắm kỹ

Căn phòng hình vuông, khoảng mười lăm mét mỗi cạnh, được vẽ bằng màu keo trứng trên vữa. Hãy ngước lên. Những thân cây vươn dọc tường rồi bung thành một tán vòm gồm cành, lá và quả mọng, như thể bạn đang đứng ngoài trời chứ không phải trong một pháo đài. Ngay trong bài viết nguồn, số cây được đếm khác nhau, mười sáu ở một đoạn và mười tám cây dâu tằm ở đoạn khác, nên con số chính xác tự nó đã là một câu đố nhỏ. Hãy lần theo sợi dây đan xuyên qua cành lá; Pietro Marani, thành viên hội đồng phục chế, mô tả những cành và nút thắt quấn quýt, được buộc lại bằng một sợi dây dài đan cùng hình cây cỏ. Rồi hãy nhìn xuống phần thấp của tường để thấy những bản vẽ đơn sắc về rễ cây và đá, phần phác thảo được tìm lại trong đợt phục chế gần đây.

Ý nghĩa và dụng ý

Nhà sử học nghệ thuật Rocky Ruggiero mô tả lối trang trí này như tạo ra hiệu ứng một giàn cây tự nhiên, một yếu tố kiến trúc làm nên từ cây cối đang sống. Ông cho rằng Leonardo đã vận dụng mọi nghiên cứu khoa học của mình về các hệ thống tự nhiên để dựng nên ảo ảnh tài tình về một lùm dâu tằm. Nhìn như vậy, căn phòng không chỉ là trang trí: đó là những khảo cứu của Leonardo về cách cây mọc, phân cành và thắt nút, được chuyển hóa thành một không gian ta có thể bước vào. Sự đan cài giữa thiên nhiên và hình học, những cành cây hoang dã được sợi dây đan kết đưa vào trật tự, phản chiếu niềm say mê suốt đời của ông với trật tự ẩn trong sự sống. Các nguồn không ghi lại một chủ đề biểu tượng cụ thể nào, nên những cách diễn giải xa hơn cần thận trọng.

Di sản

Việc căn phòng còn tồn tại gần như một phép màu. Dưới thời cai trị của người Tây Ban Nha, Áo và nhiều thế lực khác, lâu đài được dùng cho mục đích quân sự, tường bị quét vôi trắng và ký ức về bức họa bị lãng quên. Năm 1893, trong đợt trùng tu lâu đài do kiến trúc sư Luca Beltrami chủ trì, người ta phát hiện dấu vết màu vẽ dưới lớp vôi. Cuộc phục chế của Ernesto Rusca, ra mắt năm 1902, làm lộ ra những màu sắc tươi sáng khiến giới phê bình bối rối, vốn quen với Bữa tối cuối cùng đã phai màu. Thập niên 1950, đợt phục chế thứ hai làm dịu màu để căn phòng mang vẻ cổ kính hơn, và giới chuyên gia đến nay vẫn còn tranh luận. Đợt phục chế thứ ba, khởi động năm 2012, nhằm ngăn hư hại do ẩm và khôi phục tối đa phần gốc của Leonardo.

Có thể bạn chưa biết

Trong tiếng Ý, 'asse' nghĩa là ván gỗ, nên tên phòng có nghĩa là phòng ván gỗ.
Một lá thư ngày 21 tháng Tư năm 1498 ghi rằng Leonardo hứa hoàn thành căn phòng trước tháng Chín.
Bức họa bị quét vôi suốt nhiều thế kỷ và chỉ được phát hiện lại năm 1893.
Đợt phục chế bắt đầu năm 2012 đã tìm lại thêm nhiều bản vẽ phác đơn sắc của Leonardo.

Wikipedia · Wikidata