Isleworth Mona Lisa

Cùng một người phụ nữ, cùng tư thế lừng danh, nhưng ở đây nàng trông trẻ hơn. Suốt hơn một thế kỷ, tấm toan này chia rẽ giới nghệ thuật quanh một câu hỏi: bàn tay nào đã vẽ nên nó?

Câu chuyện phía sau bức tranh

Isleworth Mona Lisa là một bức sơn dầu trên toan đầu thế kỷ XVI, vẽ cùng nhân vật với bức Mona Lisa của Leonardo da Vinci, bà Lisa del Giocondo, nhưng ở độ tuổi trẻ hơn. Người ta cho rằng bức tranh được đưa từ Ý sang Anh vào những năm 1780. Nó xuất hiện trước công chúng năm 1913, khi nhà sành nghệ thuật người Anh Hugh Blaker mua lại ngay sau khi tranh được bán ra từ Montacute House, nơi nó được cho là đã treo hơn một thế kỷ. Cái tên không chính thức bắt nguồn từ xưởng vẽ của Blaker ở Isleworth, phía tây London. Từ những năm 1910, nhiều chuyên gia cùng các nhà sưu tập sở hữu bức tranh khẳng định những phần chính là do chính Leonardo vẽ, như một phiên bản sớm hơn của Mona Lisa. Những người khác phản đối quyết liệt, và câu hỏi về tác giả vẫn còn bỏ ngỏ.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh thể hiện một người phụ nữ trong tư thế quen thuộc của Mona Lisa, và các chủ đề được ghi nhận gồm bầu trời và dãy núi phía sau, gợi nhớ khung cảnh của bức chân dung ở Louvre. Khác biệt rõ nhất mà các nguồn nhấn mạnh là tuổi tác: nhân vật ở đây trông trẻ hơn bức ở Paris. Tranh cũng được vẽ trên toan chứ không phải trên gỗ. Năm 1914, nhà phê bình Paul George Konody thấy các đường nét của nàng 'dễ chịu và đẹp hơn nhiều so với phiên bản Louvre'. Phần lớn cuộc tranh luận xoay quanh chính gương mặt. Năm 1988, nhà vật lý John F. Asmus, người từng nghiên cứu Mona Lisa ở Louvre để phục chế bằng laser, công bố một nghiên cứu xử lý ảnh bằng máy tính, kết luận rằng nét cọ trên gương mặt trùng khớp với gương mặt ở Louvre, và lặp lại kết quả này năm 2016. Vậy hãy nhìn gương mặt, nơi các học giả đã soi xét kỹ nhất.

Ý nghĩa và dụng ý

Ý nghĩa của bức tranh gắn liền với chính cuộc tranh luận về nó. Những người ủng hộ thấy đây là một Mona Lisa sớm hơn, gợi ý rằng Leonardo đã trở lại với cùng một nhân vật vào những thời điểm khác nhau. Nhà sử học nghệ thuật Jean-Pierre Isbouts ủng hộ sự tham gia của Leonardo, và một bài báo học thuật độc lập năm 2015 cũng gán tác phẩm cho ông dựa trên phong cách. Ngược lại, Martin Kemp bác bỏ ý kiến rằng Leonardo vẽ bất kỳ phần nào, và những người hoài nghi khác cho rằng đây là sản phẩm của Leonardeschi, xưởng vẽ gồm trợ lý và học trò từng chép lại Mona Lisa, có lẽ, theo lời Walter Isaacson, thỉnh thoảng có bàn tay bậc thầy giúp sức. Giám tuyển Luke Syson nhắc rằng khoa học chỉ là một trong nhiều yếu tố khi xác định tác giả. Bức tranh vì thế đặt ra câu hỏi lớn hơn: điều gì khiến một tác phẩm thực sự thuộc về một danh họa?

Di sản

Từ khi xuất hiện năm 1913, Isleworth Mona Lisa vẫn là một trong những trường hợp xác định tác giả gây bàn cãi nhất của nghệ thuật Phục Hưng. Năm 1914, Konody viết rằng các bản tin ban đầu đầy sai sót đã biến sự hoài nghi thành 'sự ngờ vực thù địch', nhưng ông vẫn đánh giá phần lớn bức tranh là của bậc thầy, và nhiều chuyên gia Ý những năm 1920 đồng tình. Ý kiến về sau chia rẽ: năm 2012 The Guardian mô tả giới nghệ thuật bị chia đôi, và năm 2013 Reuters cho biết bức tranh bị một số chuyên gia bác bỏ nhưng cũng nhận được sự ủng hộ. Năm 2010, Quỹ Mona Lisa được thành lập để nghiên cứu liệu Leonardo có vẽ một phần bức tranh như phiên bản sớm của bức ở Louvre hay không. Dù phán quyết cuối cùng ra sao, bức tranh vẫn nuôi dưỡng niềm say mê của chúng ta với nụ cười nổi tiếng nhất thế giới và những bí ẩn về sự ra đời của nó.