Đầu một cô gái

Một gương mặt mềm mại tuyệt đối hiện lên giữa cơn sóng tóc mới chỉ được phác vài nét. Dang dở mà mê hoặc, tấm gỗ nhỏ này cho ta thấy một tâm trí đang làm việc không kém gì chân dung một người phụ nữ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Được biết đến với tên La Scapigliata, tiếng Ý nghĩa là 'Người phụ nữ tóc rối', tấm tranh nhỏ này thường được cho là của Leonardo da Vinci, vẽ khoảng năm 1506 đến 1508. Việc xác định tác giả vẫn còn tranh cãi, và một số chuyên gia cho rằng đây là tác phẩm của một học trò. Hầu như mọi điều về nguồn gốc của nó đều chưa chắc chắn: không có sự đồng thuận về nhân vật, niên đại, lịch sử hay mục đích sáng tác. Các học giả đã đưa ra nhiều giả thuyết: một bản phác cho bức Thánh Anne chưa hoàn thành, một nghiên cứu cho bức Đức Mẹ trong hang đá ở London hay bức Leda và thiên nga đã thất lạc, hoặc một tác phẩm cố ý để dang dở vì vẻ đẹp của nó. Bức tranh có thể đã thuộc về Isabella d'Este từ năm 1531, và được ghi nhận năm 1826 khi bộ sưu tập của Gaetano Callani được bán cho Galleria Nazionale di Parma.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm tranh rất nhỏ, chỉ 24,6 x 21 cm trên gỗ dương, vẽ bằng sơn dầu, màu nâu umber và trắng chì. Hãy để mắt dừng trước tiên ở gương mặt, phần chiếm gần trọn khung hình. Người thiếu nữ nhìn xuống, mắt khép hờ, như không hề để ý đến thế giới hay người xem, còn khóe môi cong thành một nụ cười mơ hồ mà nhiều người liên tưởng đến nàng Mona Lisa. Rồi hãy để ánh nhìn trôi ra ngoài. Mái tóc được phác lỏng, bay ngược ra sau như được gió nâng lên, và phía sau nữa là nền đã lót sơn nhưng chưa từng được vẽ. Nhịp cầu nối gương mặt hoàn thiện với phần phác thảo xung quanh chính là sfumato, lối chuyển sắc mờ như khói mà Leonardo bậc thầy. Nhà sử học nghệ thuật Alexander Nagel lưu ý rằng bóng tối che đi mọi nét cọ, và ánh sáng dịu dàng làm mềm chúng, như ở phía trái quai hàm.

Ý nghĩa và dụng ý

Vì không ai biết nàng là ai hay vì sao bức tranh được vẽ, ý nghĩa của nó phần lớn nằm ngay trong sự dang dở. Carmen Bambach đề nghị gọi đây là một 'bức vẽ bằng cọ' hay một 'bản phác bằng màu', và các học giả liên hệ tính chất phác thảo của nó với bức Chầu Ba Vua, Thánh Jerome nơi hoang mạc, cũng như Đức Mẹ, Chúa Hài Đồng và Thánh Anne của Leonardo. Sự tương phản giữa gương mặt được trau chuốt và mái tóc buông lơi đã khơi dậy nhiều suy đoán. Có người thấy đây là một nghiên cứu đang dở; có người tự hỏi liệu bậc thầy có cố ý dừng tay, cảm thấy hình ảnh nửa chừng nói được nhiều hơn một bức hoàn chỉnh. Dù thế nào, ánh nhìn cúi xuống, hướng vào bên trong khiến bức tranh trở nên riêng tư và trầm tư, như một ý nghĩ được bắt lại trước khi kịp nói thành lời.

Di sản

Bức tranh được ngưỡng mộ vì vẻ đẹp cuốn hút, không khí bí ẩn và kỹ thuật sfumato điêu luyện. Nhiều công trình tổng quát về Leonardo không nhắc đến nó, nhưng phần lớn học giả có bàn đến đều xem đây là tác phẩm do chính tay ông vẽ, và nó đã được trưng bày như một tác phẩm của Leonardo trong nhiều triển lãm lớn về danh họa. Bức tranh mang nhiều tên gọi, như Đầu người phụ nữ, Đầu thiếu nữ hay Chân dung một trinh nữ, cho thấy nó khó định danh đến nhường nào. Ngày nay tác phẩm được lưu giữ tại Galleria Nazionale di Parma. Dù nhỏ bé, nó mở ra một khung cửa hiếm hoi để thấy một hình ảnh thời Phục Hưng thành hình trên mặt gỗ ra sao, với phần sống động nhất, gương mặt, hiện ra trước tiên.

Có thể bạn chưa biết

Tấm tranh chỉ rộng 24,6 x 21 cm.
Biệt danh La Scapigliata nghĩa là 'Người phụ nữ tóc rối'.
Bức tranh có thể từng thuộc về Isabella d'Este từ năm 1531.
Việc xác định tác giả vẫn còn tranh cãi; một số chuyên gia cho rằng đây là tác phẩm của học trò Leonardo.

Wikipedia · Wikidata