La Bella Principessa

Một thiếu nữ của triều đình Milan, hiện lên trong dáng nghiêng hoàn hảo trên một tờ giấy da nhỏ: có học giả tin rằng Leonardo da Vinci đã vẽ nàng, có người quả quyết ông chưa từng chạm tới. Hiếm bức chân dung nào buộc người xem cân nhắc nhiều bằng chứng đến thế trước khi được thong thả ngắm một gương mặt.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tác phẩm này, được biết đến với tên La Bella Principessa và cả tên Chân dung một vị hôn thê trẻ, là một bức vẽ bằng phấn màu và mực trên giấy da, khắc họa một thiếu nữ trong trang phục và kiểu tóc của Milan thập niên 1490. Nguồn gốc của nó thực sự còn tranh cãi. Những người ủng hộ, đứng đầu là Martin Kemp và Pascal Cotte, cho rằng đây là tác phẩm của Leonardo và người mẫu là Bianca Giovanna Sforza, con gái ngoài giá thú của Ludovico Sforza, người bảo trợ của Leonardo. Họ lập luận rằng tờ giấy được cắt ra từ một bản La Sforziada bằng giấy da hiện ở Warsaw, cuốn sách gắn với hôn lễ năm 1496 của Bianca và Galeazzo Sanseverino. Nếu đúng là Bianca, bức vẽ có từ năm ấy, năm nàng vừa thành hôn vừa qua đời. Các học giả khác lại tin rằng đây là tác phẩm của một họa sĩ Đức đầu thế kỷ XIX mô phỏng phong cách Phục Hưng, và có người gọi nó là đồ giả.

Điều nên ngắm kỹ

Bức chân dung kết hợp bút mực nâu với phấn đỏ, đen và trắng, trên một tờ giấy da khoảng 33 x 24 cm đã được dán lên tấm gỗ sồi. Cô gái, mới chừng đầu tuổi thiếu niên, được vẽ nghiêng hoàn toàn, cách các họa sĩ Ý thế kỷ XV thường khắc họa phụ nữ. Hãy dõi theo đường nét trán, mũi và môi in trên nền trơn, rồi để mắt lướt xuống chiếc váy và bím tóc dài, kiểu coazzone thịnh hành ở Milan thời ấy. Quan sát kỹ sẽ thấy những chi tiết mắt thường dễ bỏ qua: lớp sơn mỏng quét bằng cọ ở những chỗ đã được phục chế, và ba lỗ khâu ở lề trái cho thấy tờ giấy từng được đóng trong một cuốn sách.

Ý nghĩa và dụng ý

Với những người ủng hộ, bức vẽ mang dấu tay của Leonardo. Học giả Cristina Geddo chỉ ra chất lượng rất cao, những nét gạch bóng của một người thuận tay trái, và sự kết hợp phấn đen, trắng, đỏ, một kỹ thuật mà Leonardo được cho là đã học từ họa sĩ Pháp Jean Perréal ở Milan. Nhà nghiên cứu lịch sử trang phục Elisabetta Gnignera củng cố sự quy gán này bằng cách so sánh y phục và kiểu tóc đương thời. Kemp đặt tên La Bella Principessa để gợi một thiếu nữ dòng dõi cao quý, dù thừa nhận các tiểu thư nhà Sforza không phải công chúa. Người hoài nghi lại thấy chính dáng nghiêng sạch sẽ và nét hoàn thiện bóng bẩy ấy là dấu hiệu của một sự mô phỏng muộn hơn. Vì vậy hình ảnh mang hai nghĩa cùng lúc: một bức chân dung cung đình dịu dàng, và một phép thử cho cách lịch sử nghệ thuật xác định ai là tác giả.

Di sản

Lịch sử có tư liệu của bức vẽ khá ngắn. Nó xuất hiện tại nhà đấu giá Christie's ở New York năm 1998, được ghi là Trường phái Đức, đầu thế kỷ XIX, và năm 2007 được nhà buôn tranh Peter Silverman mua lại; ông là người kiên trì bảo vệ giả thuyết Leonardo. Bức vẽ được trưng bày như một tác phẩm của Leonardo tại một triển lãm ở Thụy Điển năm 2010, rồi sau đó ở Urbino, Monza và Nam Kinh. Các thử nghiệm khoa học càng làm cuộc tranh luận thêm sôi nổi: phép định tuổi bằng carbon phóng xạ cho thấy giấy da cổ hơn nhiều so với thế kỷ XIX, trong khi một dấu vân tay từng được cho là trùng khớp về sau bị loại khỏi các ấn phẩm của Kemp. Bức vẽ được cho là đang nằm trong một hầm bảo quản ở Thụy Sĩ. Dù ai là tác giả, đây vẫn là một trong những hình ảnh gây tranh luận nhiều nhất gắn với tên tuổi Leonardo.

Có thể bạn chưa biết

Tờ giấy có ba lỗ khâu ở lề trái, cho thấy nó từng được đóng trong một cuốn sách.
Catalogue đấu giá năm 1998 ghi nó là Trường phái Đức, đầu thế kỷ XIX.
Người mẫu để bím tóc dài kiểu coazzone, thịnh hành ở Milan thập niên 1490.
Martin Kemp đặt tên La Bella Principessa, dù các tiểu thư nhà Sforza không phải công chúa.

Wikipedia · Wikidata