Tavola Doria

Một tấm ván nhỏ lưu giữ trái tim của một kiệt tác đã mất, Trận Anghiari của Leonardo. Ai là người vẽ vẫn còn tranh cãi, còn hành trình của nó ly kỳ như tiểu thuyết.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tavola Doria thể hiện phần trung tâm của Trận Anghiari, bức bích họa nổi tiếng mà Leonardo da Vinci thực hiện từ 1503 đến 1505. Wikidata xếp tấm ván dưới tên Leonardo và ghi năm 1503, nhưng quyền tác giả vẫn còn tranh luận. Theo Wikipedia, họa sĩ không rõ là ai, và tác phẩm được nhiều người tin là bản sao của một họa sĩ Tuscany thế kỷ XVI, có thể là Poppi. Một bài viết năm 2013 lại đề xuất Giovanni Francesco Rustici. Gia đình Doria, người đặt tên cho tấm ván, sở hữu nó từ năm 1621. Dù ai cầm cọ, tấm ván vẫn ghi lại bố cục Leonardo nghĩ ra.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm ván rộng 86 × 115 cm, thuộc thể loại tranh lịch sử, khắc họa cảnh giao chiến ở trung tâm thiết kế của Leonardo. Trong các bản phác thảo cho Trận Anghiari, lưu tại Phòng trưng bày Accademia ở Venice, Leonardo không vẽ dao găm, dao hay vũ khí lưỡi ngắn thông thường, mà chỉ dùng những ngọn giáo cực dài. Chúng chia bố cục và dựng nên nền tranh. Giới nghiên cứu cho rằng hiểu kỹ những nét như vậy là then chốt để xác định tác giả. Khi ngắm Tavola Doria, hãy dõi theo những ngọn giáo dài, sợi dây nối nó với nét vẽ của Leonardo.

Ý nghĩa và dụng ý

Giá trị của Tavola Doria nằm ở điều nó gìn giữ: dấu tích phần trung tâm của bức bích họa chiến trận lừng danh, tác phẩm mà ngày nay ta chủ yếu biết qua phác thảo và bản sao. Cuộc tranh luận về tác giả cũng là một phần ý nghĩa. Wikidata ghi Leonardo, Wikipedia gọi người vẽ là vô danh, có lẽ một họa sĩ chép tranh xứ Tuscany, còn nghiên cứu năm 2013 nêu tên Rustici. Mỗi quan điểm đổi cách ta đọc nó: ý tưởng nguyên bản, tiếng vọng trung thành hay nhịp cầu giữa hai điều. Với người xem, nó thành bài học về cách nhìn.

Di sản

Năm 1939 gia đình Doria đem tấm ván ra đấu giá; năm 1940 nó rời Naples rồi biến mất. Nó tái xuất ở Munich vào thập niên 1960, nơi học giả Carlo Pedretti nghiên cứu và năm 1968 công bố những hình ảnh màu đầu tiên. Sau đó tấm ván qua tay nhiều chủ, đến Bảo tàng Mỹ thuật Fuji Tokyo năm 1992. Chính quyền Ý xác định nó thuộc di sản quốc gia và chặn một vụ bán năm 2009. Thỏa thuận ký ngày 12 tháng 6 năm 2012 đưa tấm ván về Ý. Wikipedia cho biết nó được cất trong kho ở Trastevere từ ngày 13 tháng 6 năm 2012, còn Wikidata ghi Phòng trưng bày Uffizi.

Có thể bạn chưa biết

Tấm ván 86 × 115 cm, phần trung tâm Trận Anghiari (Wikidata, Wikipedia).
Tác giả còn tranh luận: Wikidata ghi Leonardo; Wikipedia cho là bản sao Tuscany, có thể Poppi; bài năm 2013 nêu Rustici.
Thuộc gia đình Doria từ 1621; trở về Ý năm 2012 (Wikipedia).

Wikipedia · Wikidata