1267-1337
Giotto di Bondone đã cho các vị thánh trong tranh những cơ thể thật, sức nặng thật và cảm xúc thật, tách khỏi lối vẽ phẳng kiểu Byzantine của thời ông. Trong Nhà nguyện Scrovegni ở Padua, những con người của ông vẫn liếc nhìn, đau buồn và xì xào như vừa bước ra từ con phố.
Gần như mọi điều về thuở đầu đời của Giotto đều còn tranh cãi. Ông sinh khoảng năm 1267. Theo truyền thống, ông sinh trong một ngôi nhà nông trại, có lẽ ở Colle di Romagnano hoặc Romignano, và từ năm 1850 một ngôi nhà tháp ở Colle Vespignano gần đó gắn tấm biển nhận là nơi sinh của ông, nhưng nghiên cứu gần đây tìm thấy tư liệu cho thấy ông sinh ở Florence, là con một người thợ rèn tên Bondone. Giotto có lẽ là tên thật, dù cũng có thể là tên gọi tắt của Ambrogiotto hay Angelotto. Vasari kể một câu chuyện đẹp hơn: Giotto là cậu bé chăn cừu vui tính, thông minh, và danh họa Florence Cimabue bắt gặp cậu vẽ đàn cừu lên một tảng đá sống động đến mức ông xin nhận cậu làm học trò. Nhiều học giả ngày nay xem đó là truyền thuyết và dẫn những nguồn sớm hơn cho thấy Giotto có lẽ không hề là học trò của Cimabue.
Khoảng năm 1290, Giotto cưới Ricevuta di Lapo del Pela, thường gọi là Ciuta, và họ có bốn con gái, bốn con trai; một người con, Francesco, trở thành họa sĩ. Ông làm việc ở Rome từ 1297 đến 1300, vẽ cho Năm Thánh 1300 và thiết kế bức khảm Navicella trên mặt tiền nhà thờ Thánh Phêrô cũ. Đến năm 1301 ông đã có nhà ở Florence, nơi ông trở về sống sung túc bên gia đình giữa những chuyến đi, và tư liệu năm 1301, 1304 cho thấy ông có nhiều đất đai và có lẽ điều hành một xưởng lớn. Danh tiếng đưa ông tới Rimini và Padua, nơi khoảng năm 1305 ông vẽ Nhà nguyện Scrovegni, kiệt tác của đời mình. Năm 1334, chính quyền Florence chọn ông thiết kế tháp chuông mới của nhà thờ chính tòa, một trong số ít điều chắc chắn về cuộc đời ông. Ông mất ngày 8 tháng 1 năm 1337; ngay cả nơi an táng của ông cũng còn tranh cãi.
Học từ lối điêu khắc vững chãi, cổ điển của Arnolfo di Cambio, Giotto rời xa những hình người cách điệu, kéo dài của Cimabue và Duccio. Nhân vật của ông có khối ba chiều trọn vẹn, gương mặt và cử chỉ dựa trên quan sát kỹ, quần áo buông rủ tự nhiên, có hình dáng và sức nặng. Ông mạnh dạn thử nghiệm thuật vẽ rút ngắn và vẽ nhân vật quay lưng về phía người xem, hướng vào cảnh, để tạo ảo giác không gian, rồi đặt họ trong những khung cảnh gọn như sân khấu khiến người xem như được dự phần: thành kẻ nhạo báng trong cảnh Chúa bị chế giễu, thành người khóc thương trong cảnh Than khóc. Ông cho các gương mặt cảm xúc thật. Trong cảnh Thảm sát các Thánh Anh hài, một người lính lôi đứa bé đi mà đầu rụt vào vai đầy hổ thẹn. John Ruskin nói ông vẽ Đức Mẹ, thánh Giuse và Chúa Hài đồng, nhưng về cốt lõi là Mẹ, Bố và Em bé.
Vasari kể khi Cimabue vắng nhà, cậu Giotto vẽ một con ruồi lên khuôn mặt trong tranh của thầy giống đến nỗi Cimabue mấy lần định phẩy nó đi; giới học giả lưu ý chuyện này giống hệt giai thoại cổ về Zeuxis vẽ chùm nho khiến chim sà xuống mổ. Khi sứ giả của Giáo hoàng Benedict XI tới xin một bức vẽ mẫu, Giotto vẽ tay một vòng tròn đỏ hoàn hảo, khiến sứ giả ra về tưởng mình bị chế nhạo, cho tới khi Giáo hoàng và triều thần phải trầm trồ. Boccaccio, bạn ông, tả ông rất xấu trai, và có chuyện rằng Dante tới thăm lúc ông đang vẽ ở Padua, hỏi sao một người vẽ tranh đẹp thế lại có những đứa con kém xinh như vậy. Giotto đáp rằng ông làm tranh vào ban ngày, còn làm con vào ban đêm. Việc ông có vẽ loạt bích họa thánh Phanxicô nổi tiếng ở Assisi hay không vẫn là một trong những tranh cãi lớn của lịch sử nghệ thuật.
Người cùng thời là nhà biên niên Giovanni Villani gọi Giotto là bậc thầy tối cao của hội họa thời ông, người vẽ mọi hình người theo đúng tự nhiên. Vasari thấy ở ông sự đoạn tuyệt dứt khoát với phong cách Byzantine và khởi đầu của hội họa như ta biết ngày nay, làm sống lại việc vẽ theo đời thực sau hơn hai trăm năm bị lãng quên. Ba mươi bảy cảnh về cuộc đời Đức Mẹ và Chúa Kitô ở Nhà nguyện Scrovegni được xem là một trong những kiệt tác tột bậc của Phục hưng sơ kỳ, và họa sĩ khắp miền bắc nước Ý đã học từ đó. Cây thánh giá ông vẽ ở Rimini góp phần khai sinh trường phái Rimini. Trong cảnh Ba Vua thờ lạy, một ngôi sao chổi vạch ngang bầu trời, được cho là lấy cảm hứng từ sao chổi Halley năm 1301, và vì thế năm 1986 một tàu thăm dò bay tới sao chổi ấy được đặt tên là Giotto.
Proto-Renaissance · Gothic painting
Madonna Enthroned - Giotto (1300s)
Badia Polyptych - Giotto (1300s)
Crucifixion of Strasbourg - Giotto (1315)
Saint Stephen - Giotto (1320)
St. Francis of Assisi Receiving the Stigmata - Giotto (1290s)
Coronation of Mary with Angels and Saints - Giotto (1328)
The Crucifixion of Christ - Giotto (1310s)
Bologna Polyptych - Giotto (1330s)
Death of the Virgin - Giotto (1312)
Madonna and Child of San Giorgio alla Costa - Giotto (1295)
Madonna with the laughing Child - Giotto (1291)
Scenes from the New Testament: Lamentation - Giotto (1291)
Madonna of Borgo San Lorenzo - Giotto (1290)
Painted Cross - Giotto (1315)
St Paul - Giotto (1291)
St Peter - Giotto (1291)
Boniface VIII declaring the Jubilee Year of 1300 - Giotto (1300)
Christ blessing - Giotto (1301)
Franciscan allegories - Giotto (1334)