Phong cảnh mùa đông với những người trượt băng và bẫy chim

Dân làng trượt băng và chơi đùa trên dòng sông đóng băng, còn ở bờ gần, lũ chim mổ mồi rải dưới một cánh cửa chống nghiêng. Chỉ một lần giật dây là cánh cửa sập xuống. Không bức Bruegel nào được chép lại nhiều như cảnh mùa đông lặng lẽ này.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bruegel ký tên và ghi năm 1565 ở góc dưới bên phải tấm gỗ nhỏ này, trong một quãng ngắn ông vẽ năm phong cảnh tuyết và nhờ đó khai sinh thể loại phong cảnh mùa đông trong nghệ thuật phương Tây. Cùng năm ấy ra đời Những người thợ săn trên tuyết. Nhóm tranh này thường được gắn với đợt rét đậm ở Bắc Âu, nhất là mùa đông khắc nghiệt 1564 đến 1565. Ngôi làng được cho là dựa theo Sint-Anna-Pede gần Brussels, có nhà thờ cũng xuất hiện trong Người mù dắt người mù. Tấm gỗ, khoảng 37 x 56 cm, nay ở Bảo tàng Oldmasters tại Brussels.

Điều nên ngắm kỹ

Người ta trượt băng, chơi bi đá và đi dạo trên dòng sông đóng băng và bờ bên kia. Ở bờ gần bên phải không có người, chỉ có chim. Ba con chim trên những cây gần nhất, vì ở sát chúng ta hơn, lớn ít nhất bằng những người trên băng. Bên dưới, một cánh cửa cũ được chống bằng một cây que, và một sợi dây chạy từ đó vào một ngôi nhà; lũ chim xúm quanh chỗ mồi rải bên dưới. Hãy tìm cả cái lỗ thủng trên băng. Bức tranh được vẽ nhanh, phần lớn là ướt chồng ướt, và vài sắc đỏ có thể đã bị người đời sau vẽ lại.

Ý nghĩa và dụng ý

Cái bẫy chim không có trong bản vẽ phác và cũng không được chừa chỗ, nên Bruegel vẽ nó đè lên lớp tuyết ở giai đoạn muộn, như thể ý tưởng đến với ông khi đang vẽ. Các nhà sử học nghệ thuật đã nhiều lần tìm một ý nghĩa đạo đức hay ngụ ngôn: lũ chim vô tư ăn cạnh cái bẫy, những người trượt trên lớp băng mỏng. Chưa cách đọc nào được chấp nhận rộng rãi. Chính sự bỏ ngỏ ấy làm nên sức hút của bức tranh. Hai thế giới nằm cạnh nhau, thế giới con người nhộn nhịp trên băng và thế giới lặng im, chờ đợi của bầy chim, và Bruegel không bảo ta phải nghĩ gì.

Di sản

Không bức tranh nào của Bruegel được chép lại nhiều hơn. Năm 2000, nhà sử học nghệ thuật Klaus Ertz ghi nhận 127 bản sao, 45 bản của con trai ông là Pieter Brueghel con, với các bản có ghi năm từ 1601 đến 1626; số còn lại bị nghi ngờ hoặc bác bỏ. Mỗi bản sao thay đổi chi tiết, như trò bi đá, cái bẫy hay lỗ thủng trên băng, và hai bản còn thêm cảnh Thánh gia nghỉ chân trên đường trốn sang Ai Cập. Giữa bấy nhiêu bản sao, bản gốc ở Brussels chỉ được tái phát hiện năm 1925 và bị hoài nghi nhiều năm, cho đến khi một đợt nghiên cứu lại năm 2012 xác nhận. Bà Delporte-Livrauw và bác sĩ Franz Delporte đã để lại tranh cho bảo tàng năm 1973.