Unfinished Portrait of General Bonaparte

Gương mặt viên tướng trẻ sáng lên giữa nền toan trơn, tóc bị gió thổi tung, thân người chỉ mới phác. Bonaparte ngồi làm mẫu cho David đúng một lần, trong ba giờ, rồi không bao giờ quay lại, nên bức chân dung mãi dang dở.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Sau khi ký Hòa ước Campo Formio, Bonaparte trở về Pháp như một người hùng. David lần đầu nhìn thấy ông lúc ông về đến nơi và ký họa nhanh nét nghiêng của ông. Hai người thực sự gặp nhau tại một buổi tiếp tân do Lagarde, thư ký của Hội đồng Đốc chính, tổ chức; Bonaparte nhận lời với điều kiện họa sĩ cũng được mời. Trong cuộc trò chuyện, ý tưởng về bức chân dung ra đời. David mời viên tướng đến xưởng vẽ của ông ở Louvre, xưởng Horaces, nhưng phải nhắc nhiều lần ông mới chịu đến. Buổi ngồi mẫu, giữa tháng 12 năm 1797 và tháng 4 năm 1798, kéo dài ba giờ và không bao giờ lặp lại.

Điều nên ngắm kỹ

Trên nền toan đã quét lót, gương mặt Bonaparte nổi bật, quay về bên phải, mắt hơi ngước lên. Mái tóc khá dài, màu sáng, bị gió làm rối. Chỉ phần trên ngực được tô màu, đủ thấy bộ quân phục xanh thẫm với cổ áo đỏ và khăn quàng đen. Phần còn lại của thân người được vẽ bằng màu đất Cassel, một chất màu nâu: một nắm tay chống lên hông phải, tay kia đặt trên ngực, và ta đoán có một dải khăn quấn quanh eo. Tấm toan khoảng 81 x 65 cm không có chữ ký cũng không ghi năm. Hãy ngắm sự tương phản giữa gương mặt đã hoàn thiện và đường nét mờ ảo bên dưới.

Ý nghĩa và dụng ý

David định vẽ Bonaparte trên cao nguyên Rivoli, tay cầm Hòa ước Campo Formio, nhưng bức chân dung vẽ trực tiếp ấy chưa bao giờ hoàn thành. David gác nó lại để quay về bức tranh lớn Những người phụ nữ Sabine, và cũng vì muốn tiếp tục tác phẩm này mà ông từ chối lời mời của Bonaparte cùng sang Ai Cập; Vivant Denon đi thay ông. Điều còn lại là chính khoảnh khắc ngồi mẫu: một gương mặt được bắt lấy nhanh và trực tiếp, trước khi huyền thoại được dựng lên. Về sau Denon cắt bớt tấm toan, chỉ giữ phần mặt và bán thân đã tô màu, nên tác phẩm ta thấy hôm nay một phần là do lựa chọn của ông.

Di sản

Vivant Denon mua bức tranh và cho cắt lại. Năm 1826, tranh về tay Maret, công tước Bassano, và ở lại trong gia đình này đến thập niên 1930; người sở hữu cuối cùng trong dòng họ là nữ bá tước Viel Castel, nhũ danh Maret de Bassano. Sau đó tranh chuyển sang Germain Seligman rồi cuối cùng đến nhà sưu tập Carlos de Beistegui, người tặng cho Louvre năm 1942 nhưng giữ quyền hưởng dụng suốt đời; tranh vào bộ sưu tập quốc gia khi ông mất năm 1953. Năm 1955, gương mặt này làm mẫu, do họa sĩ Clement Serveau vẽ lại, cho hình Napoleon trên tiền giấy Pháp. Wikipedia ghi năm 1798; Wikidata chỉ ghi thập niên 1790.