Napoléon dans son cabinet de travail

Đồng hồ chỉ 4 giờ 13 sáng, nến đã cháy gần hết, Napoléon vẫn mặc quân phục bên bàn làm việc. David không vẽ nhà chinh phạt trên lưng ngựa, mà vẽ nhà lập pháp không biết mệt, cho một vị công tước Scotland hâm mộ ông.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức chân dung là đơn đặt hàng riêng của Alexander Hamilton, Công tước Hamilton thứ 10, một quý tộc Scotland ngưỡng mộ Napoléon, đặt năm 1811 và hoàn thành năm 1812. Dù chi tiết đến vậy, nhiều khả năng Napoléon không hề ngồi làm mẫu. Tranh ban đầu treo ở Cung điện Hamilton. Năm 1882 tranh về tay Archibald Primrose, Bá tước Rosebery thứ 5, rồi năm 1954 Quỹ Samuel H. Kress mua lại và gửi vào Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia ở Washington, nơi tranh treo đến nay. Kích thước khoảng 204 x 125 cm.

Điều nên ngắm kỹ

Napoléon đứng, cỡ ba phần tư người thật, trong quân phục xanh của đại tá Lính phóng lựu Bộ binh Cận vệ Hoàng gia, ve áo trắng, cổ tay đỏ, đeo Bắc Đẩu Bội tinh và Huân chương Vương miện Sắt, cầu vai vàng, quần culotte và tất trắng. Ông nhìn thẳng ra ngoài, tay phải đút trong áo. Trên bàn có bút, sách, hồ sơ và giấy cuộn; thêm giấy tờ và một tấm bản đồ rơi xuống thảm xanh, và trên đó David ký LVDci DAVID OPVS 1812. Hãy nhìn kỹ cổ tay áo chưa cài, đôi tất nhăn, mái tóc rối, ngọn nến lập lòe và chiếc đồng hồ chỉ 4 giờ 13. Chữ Code nổi rõ trên giấy cuộn, và một thanh gươm gác trên tay vịn ghế.

Ý nghĩa và dụng ý

Mọi chi tiết đều nói rằng ông đã làm việc thâu đêm, soạn những bộ luật như Bộ luật Napoléon. Bức tranh dựng nên hình ảnh một hoàng đế dân sự, khác với hình ảnh anh hùng trong tượng Napoléon như thần Mars mang hòa bình của Canova hay hình ảnh quân sự trong bức Napoléon vượt dãy Alps của chính David. Dù vậy, thanh gươm trên ghế vẫn gợi lại chiến công, còn hoa huệ và những con ong huy hiệu ngụ ý một triều đại vững bền. Phân tích tấm vải cho thấy David đã sửa nhiều lần: một bản trước có hai cột rãnh kẹp hai bên thân người, về sau thay bằng một tấm ván chạm trong bóng tối và một chiếc đồng hồ, rồi đồng hồ lại được vẽ nhỏ hơn và cao hơn, kéo ánh mắt về gương mặt Napoléon.

Di sản

Những lần sửa giúp nửa trên cân đối hơn và cho phép David thêm biểu tượng mới, nổi bật nhất là giờ trên đồng hồ, trong khi nhiều hoa huệ bị vẽ đè và nay hiếm thấy rõ rệt. Trong lúc vẽ, David còn làm một bản lặp lại, trong đó đồng hồ được đổi từ 4 giờ 13 sang 4 giờ, và Napoléon mặc quân phục xanh lục của đại tá Kỵ binh Chasseurs à cheval thuộc Cận vệ Hoàng gia. Bức tranh vẫn là một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất về Napoléon như một chính khách cần mẫn, một bức chân dung mà giờ trên chiếc đồng hồ mang nhiều ý nghĩa không kém gương mặt.