Portrait of Madame Récamier

Một thiếu phụ áo trắng ngả mình trên trường kỷ giữa căn phòng gần như trống trơn, ngoái nhìn qua vai. Chỉ gương mặt nàng được vẽ xong. Một cuộc cãi vã khiến David dừng cọ, vậy mà bức tranh dở dang ấy lại đặt tên cho cả một kiểu ghế.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Juliette Récamier là bà chủ salon nổi tiếng ở Paris, vợ một chủ ngân hàng, và được xem là một trong những phụ nữ đẹp nhất thời bấy giờ. David bắt đầu vẽ bà vào tháng 5 năm 1800. Những lá thư còn lại cho thấy bà hứa sẽ sẵn sàng cho các buổi ngồi mẫu, nhưng bà thường xuyên đến muộn, và họa sĩ với người mẫu đã cãi nhau. David có thể đã bỏ dở khi biết Récamier, vì sốt ruột, đã nhờ học trò của ông là François Gérard vẽ thay. Bức của Gérard hoàn thành năm 1805. Bức của David mãi dang dở, khiến người mẫu phật lòng, và không bao giờ được vẽ tiếp.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy để ý khoảng cách David tạo ra giữa ta và nàng. Căn phòng gần như trống, chỉ có đồ nội thất cổ điển kiểu Pompeii và một chân đèn đồng cao, ngọn đèn dầu vừa tắt, khói bay vào bóng tối. Ánh sáng từ trên rọi xuống chiếc váy trắng tinh. Màu sắc trầm: nâu, xanh lục và xám. Nàng ngả trên chiếc méridienne, đường cong của chân, lưng và cánh tay tạo nên vẻ duyên dáng. Tóc cắt ngắn kiểu Titus, cánh tay gần như để trần. Chỉ phần đầu là hoàn chỉnh, từng lọn tóc được sắp đặt, má điểm phấn hồng; những chỗ khác nét cọ lỏng và lộ cả lớp lót. Khổ tranh nằm ngang là điều mới mẻ khi chân dung thường vẽ khổ dọc.

Ý nghĩa và dụng ý

David muốn nắm bắt không chỉ dung mạo mà cả lý tưởng về nữ tính và vẻ quyến rũ, đúng đỉnh cao thời trang Tân cổ điển. Như phần lớn người đương thời, ông coi chân dung là thể loại thấp hơn, nhưng chân dung của ông lại được ca ngợi rộng rãi. Ở đây, sự dở dang trở thành một phần hiệu quả: một hình dáng lạnh, xa cách trong không gian thưa thớt, tách biệt khỏi người xem. Bức của Gérard về sau ngược lại, Récamier nhìn thẳng vào ta với nụ cười ngọt ngào, mềm mại và làm duyên hơn vẻ kín đáo trong tranh David.

Di sản

Bảo tàng Louvre mua bức tranh năm 1826, hơn hai mươi năm sau khi nó được bắt đầu, và tranh được đón nhận nồng nhiệt. Nhà phê bình D. S. MacColl tin rằng những chân dung như thế này sẽ giữ danh tiếng cho David lâu hơn cả các bức tranh lịch sử đồ sộ của ông. Kiểu trường kỷ không lưng với đầu tựa cong cao nay được gọi là récamier. Năm 1814, Ingres mượn tư thế người nằm ngoái nhìn qua vai cho bức Grande Odalisque. Meredith Frampton lặp lại tư thế ấy trong một chân dung năm 1928, còn René Magritte giễu nhại bằng cách thay người mẫu bằng một chiếc quan tài.