Rễ cây

Rễ cây, thân cây và đất xoắn vào nhau thành một khối xanh lam, xanh lục và vàng đất dày đặc đến mức khó nói mình đang nhìn thấy gì: đây có thể là bức tranh cuối cùng Van Gogh từng vẽ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tháng 5 năm 1890, Vincent van Gogh rời dưỡng viện Saint-Rémy và chuyển đến Auvers-sur-Oise, một thị trấn nhỏ ngay phía bắc Paris. Ông sống những tháng cuối đời ở đó, vẽ với nhịp độ phi thường. Rễ cây được vẽ vào tháng 7 năm 1890, và một số người cho rằng đây là bức tranh cuối cùng trước khi ông qua đời vào cuối tháng ấy. Tác phẩm thuộc nhóm tranh phong cảnh muộn trên toan khổ đôi, những khổ ngang dài gấp đôi chiều cao; bức này có kích thước 50 × 100 cm. Năm 2020, Wouter van der Veen, giám đốc khoa học của Viện Van Gogh, đã xác định địa điểm có lẽ là nơi vẽ tranh dựa trên một tấm bưu thiếp cũ: một bờ dốc trên phố Daubigny, cách quán trọ Ravoux nơi Van Gogh ở khoảng 150 mét. Ông xác nhận phát hiện này năm 2021 bằng một bức ảnh chụp khoảng năm 1907.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy để mắt trôi chậm dọc tấm toan dài và rộng. Thoạt đầu bạn tưởng nhận ra rễ và thân cây bám vào một bờ đất dốc, nhưng nhà nghiên cứu Jan Hulsker nhận xét rằng thật khó nắm bắt toàn bộ đề tài. Các hình khối bị mép tranh cắt ngang, chen chúc nhau và được nhìn gần đến mức mất đi tỷ lệ quen thuộc. Điều còn lại là chính hành động vẽ: những nét cọ đầy năng lượng, các mảng hình đan cài và sắc màu tươi sáng mà các nguồn mô tả là có lẽ quá rực rỡ cho những suy tư u ám. Thay vì một khung cảnh có đường chân trời và bầu trời, bạn đối diện một bức tường sinh trưởng, gần như một hoa văn. Hãy dừng lại ở phần trên, ở cách rễ và thân uốn cong, thắt nút, và để ý bức tranh liên tục chuyển giữa tranh phong cảnh và bề mặt thuần túy.

Ý nghĩa và dụng ý

Van Gogh muốn nói gì? Thành thật mà nói, chúng ta không biết. Năm 1882 ở La Haye, ông từng vẽ một nghiên cứu về rễ cây và viết cho em trai Theo rằng ông muốn diễn tả phần nào cuộc vật lộn của đời sống. Liệu năm 1890 ông có quay lại ý nghĩ ấy hay không vẫn chưa chắc chắn: thư từ không hé lộ gì, và màu sắc tươi sáng có lẽ không ủng hộ điều đó. Hai nhà nghiên cứu Van der Veen và Knapp cho rằng ở đây, cũng như trong Bụi cây với hai nhân vật, bản thân bức tranh quan trọng hơn đề tài, một cách tiếp cận báo trước nghệ thuật trừu tượng và chủ nghĩa Biểu hiện Đức. Năm 2023, nhiếp ảnh gia Raymond Martinez đề xuất rằng phần trên có thể ẩn một bức chân dung tự họa, một gương mặt nhìn nghiêng nhắm một mắt; giả thuyết này chưa được giới nghiên cứu Van Gogh kiểm chứng khoa học.

Di sản

Rễ cây thuộc sở hữu của Bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam, và lịch sử của chính nó cũng có một chương đầy kịch tính. Ngày 14 tháng 4 năm 1991, tranh bị đánh cắp khỏi bảo tàng cùng mười chín bức khác, rồi được thu hồi thành công. Danh tiếng của tác phẩm từ đó chỉ ngày càng lớn. Hulsker gọi đây là bức độc đáo nhất trong các tranh khổ đôi của Van Gogh, và nhiều người xem bị cuốn hút bởi khả năng nó là lời sau cùng của ông, được vẽ cách quán trọ nơi ông mất chỉ vài bước chân. Nhưng hơn cả một lời từ biệt, tranh cho thấy một nghệ sĩ vẫn đang thử nghiệm, đẩy đề tài tới ranh giới của trừu tượng. Đứng trước nó, bạn có thể cảm nhận năng lượng không ngơi nghỉ của những tuần cuối ở Auvers được chuyển thẳng thành sơn.

Có thể bạn chưa biết

Tranh được vẽ trên toan khổ đôi, 50 × 100 cm.
Tranh bị đánh cắp năm 1991 cùng 19 bức khác và sau đó được thu hồi.
Địa điểm có lẽ là nơi vẽ tranh, trên phố Daubigny, cách nơi trọ cuối cùng của Van Gogh khoảng 150 mét.

Wikipedia · Wikidata