Biển băng

Caspar David Friedrich · 1820s

Biển băng - Caspar David Friedrich

Những phiến băng chồng lên nhau như bậc thang vỡ, dẫn mắt ta tới một ngọn tháp băng lởm chởm, và chỉ khi nhìn kỹ mới thấy xác một con tàu gần như bị nuốt chửng. Caspar David Friedrich vẽ một vùng Bắc Cực ông chưa từng đặt chân tới, và khiến nó không thể nào quên.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức tranh bắt đầu từ một đơn đặt hàng. Nhà sưu tập Johann Gottlob von Quandt muốn hai bức tranh về thiên nhiên phương Nam và phương Bắc. Phương Nam giao cho Johann Martin von Rohden, còn phương Bắc với vẻ đẹp đáng sợ của nó thuộc về Friedrich. Trong một lá thư năm 1821, nhà thơ Vasily Zhukovsky kể rằng chính Friedrich cũng chưa biết mình sẽ vẽ gì, ông chờ cảm hứng, có khi đến trong giấc mơ. Họa sĩ chưa từng tới Bắc Cực. Ông có lẽ biết tới các chuyến thám hiểm vùng cực, như hành trình của William Edward Parry, và vào mùa đông 1820-21 đã vẽ nhiều nghiên cứu sơn dầu về băng trôi trên sông Elbe gần Dresden. Wikipedia ghi năm 1823-1824, còn Wikidata chỉ ghi thập niên 1820.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu ở tiền cảnh, nơi những tấm băng phẳng xếp chồng lên nhau đều đặn đến mức trông như bậc thang mời ta bước vào tranh. Theo các bậc ấy, mắt ta leo dần về phía sau, nơi những khối băng lớn hơn nhiều bị ép dồn thành một ngọn tháp nhọn hoắt. Kích thước của chúng gợi rằng một điều khủng khiếp vừa xảy ra. Giờ hãy tìm bên cạnh ngọn tháp ấy một chi tiết rất dễ bỏ qua: xác một con tàu, bị vùi một nửa, nhỏ bé trước khung cảnh xung quanh. Friedrich không đặt con tàu làm chủ đề. Ông để băng lên tiếng trước, còn thảm họa của con người chỉ thì thầm.

Ý nghĩa và dụng ý

Nhiều người đọc con tàu đắm như lời khẳng định rằng thiên nhiên luôn mạnh hơn con người, và băng là nơi của cái chết với kẻ nào dám xâm phạm. Các học giả còn liên hệ bức tranh với tuổi thơ của Friedrich: tháng 12 năm 1787, em trai ông là Johann Christoffer rơi xuống băng và qua đời. Một giả thuyết khác xem đây là lời bình về nước Đức, đóng băng về chính trị như con tàu bị kẹt. Người ta hay so sánh tranh với Chiếc bè Medusa của Théodore Géricault, nhưng cái nhìn của Friedrich u ám hơn, quy bi kịch cho lòng kiêu ngạo muốn chế ngự thiên nhiên. Giới phê bình vẫn tranh luận liệu tranh có thuộc phạm trù cái cao cả, nơi kinh hãi hòa cùng khoái cảm.

Di sản

Bố cục táo bạo ấy từng khiến người xem không hiểu nổi. Tranh ra mắt tại triển lãm Học viện Praha năm 1824 và vẫn chưa bán được khi Friedrich qua đời năm 1840. Tên gọi thay đổi theo thời gian, từ Biển cực đến Tranh băng trong danh mục di sản. Năm 1834, nhà điêu khắc David d'Angers ghé Dresden và bị bức tranh ám ảnh. Ngày nay nó được xem là một kiệt tác của Friedrich, treo tại Hamburger Kunsthalle. Nhà phê bình Russell Potter gọi đây là ví dụ then chốt của cái cao cả Bắc Cực; tranh truyền cảm hứng cho Totes Meer của Paul Nash năm 1941 và tác phẩm điêu khắc nổi She Lies của Monica Bonvicini trên vịnh Oslo năm 2010.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia · Wikidata

tranh phong cảnh

Tranh khác của Caspar David Friedrich

Tranh của các họa sĩ liên quan