Soát sổ dân tại Bethlehem

Lúc hoàng hôn trong một ngôi làng xứ Flanders phủ tuyết, dân chúng tụ lại trước một tòa nhà để khai sổ. Giữa họ, gần như không ai để ý, một người phụ nữ mang thai cưỡi lừa: Đức Mẹ, cùng Thánh Giuse bên cạnh, đang đến Bethlehem.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Pieter Bruegel Cha vẽ Soát sổ dân tại Bethlehem, còn gọi là Kiểm kê dân số ở Bethlehem, năm 1566. Tranh có chữ ký, khổ khoảng 115,5 x 163,5 cm, và thuộc Bảo tàng Old Masters ở Brussels từ năm 1902. Tranh nằm trong loạt năm bức phong cảnh tuyết ngắn ngủi đã khai sinh thể loại phong cảnh mùa đông trong nghệ thuật phương Tây, từ Các nhà chiêm tinh thờ lạy trong tuyết đến Những người thợ săn trên tuyết năm 1565. Loạt tranh thường được gắn với những mùa đông lạnh giá đột ngột ở Bắc Âu, nhất là mùa đông khắc nghiệt 1564 đến 1565. Ba năm sau, năm 1569, Bruegel qua đời.

Điều nên ngắm kỹ

Một đám đông tụ lại ở tòa nhà bên trái, nơi một thư ký ghi tên; trên tường treo biển hiệu đại bàng hai đầu nhà Habsburg. Những người khác đang đi tới, trong đó có Thánh Giuse và Đức Mẹ mang thai ngồi trên lưng lừa. Một con lợn đang bị giết thịt, điều không thể xảy ra ở Bethlehem của người Do Thái. Trẻ con chơi trên băng và ném tuyết. Chính giữa tranh là một bánh xe có nan, đôi khi được hiểu là bánh xe số phận. Bên phải, một người đàn ông trong túp lều nhỏ cầm lắc gỗ, lời cảnh báo của người bệnh phong, trước mặt là bát xin ăn. Xa xa là một nhà thờ được chăm sóc tốt và một lâu đài đổ nát dựa theo các cổng thành Amsterdam.

Ý nghĩa và dụng ý

Bruegel kể câu chuyện trong Phúc Âm Luca chương 2, sắc lệnh của hoàng đế Augustus truyền kiểm tra dân số khắp thiên hạ, như thể nó xảy ra ngay trên quê hương ông. Cuộc kiểm tra dân số thời Quirinius trở thành một ngày nộp thuế xứ Flanders dưới quyền nhà Habsburg, và có người cho rằng tranh ám chỉ thuế nộp cho chính quyền ở Hà Lan. Ông cũng có thể đang phê phán lối làm việc quan liêu nói chung. Đức Mẹ và Thánh Giuse chỉ là thêm hai lữ khách lạnh cóng trong hàng người, và chính sự bình thường ấy là điều đáng nói: điều thiêng liêng đến lặng lẽ giữa nhọc nhằn đời thường.

Di sản

Đề tài này hiếm thấy trong nghệ thuật Hà Lan trước đó, và cả trong nghệ thuật phương Tây nói chung. Sau khi Bruegel mất, con trai ông là Pieter Brueghel Con và xưởng vẽ đã làm hàng chục bản sao; một bản ghi năm 1610 cũng đang ở Bảo tàng Old Masters. Bản gốc vẫn là một kiệt tác lặng lẽ của ánh sáng mùa đông, nơi tuyết, mặt trời thấp và những bóng người tất bật biến một câu Phúc Âm thành một ngày mà bất cứ ai ở xứ Flanders thế kỷ 16 cũng nhận ra.