John Everett Millais · 1856

Một người đàn ông cải trang thành thầy tu lẻn vào nhà ngục để cứu người phụ nữ mình yêu, kẻ bị Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha kết tội dị giáo. Millais tưởng tượng ra một cuộc giải cứu đầy hiểm nguy, và người xem về sau lại được bảo rằng chuyện ấy có thật.
Millais nảy ra ý tưởng vào mùa thu năm 1855, khi ông và người vợ mới cưới Effie Gray đến ở nhà ông W. Stirling tại Keir, Scotland. Stirling có một bộ sưu tập tư liệu về Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha. Millais định vẽ bức tranh mới như một bức đi đôi với tác phẩm trước của ông, Người Huguenot trong ngày lễ Thánh Bartholomew, vẽ năm 1851 đến 1852. Ông vẽ nó vào mùa đông năm 1856 ở Perth, song song với Giấc mơ quá khứ: Hiệp sĩ Isumbras bên khúc sông cạn, và hoàn thành vào mùa xuân năm 1857 tại căn phòng ông và Effie thuê ở phố Savile Row, London.
Bức tranh thể hiện một người đàn ông cải trang thành thầy tu đến cứu người yêu, một phụ nữ bị Tòa án Dị giáo giam giữ vì tội dị giáo. Millais đặt cảnh trong những nơi chốn và con người có thật. Làm bối cảnh, ông dùng một cầu thang trong lâu đài Balhousie ở Perth, còn người mẫu cho vai thầy tu và người tình là một chàng gác rừng trẻ làm việc cho ông Condie. Khi ngắm tranh, hãy để ý kịch tính xoay quanh sự cải trang: chiếc áo dòng lẽ ra là biểu tượng quyền lực của Giáo hội lại chính là thứ che giấu người giải cứu và giúp người phụ nữ bị kết án thoát ra. Các nguồn không ghi kích thước bức tranh.
Cũng như Người Huguenot, bức tranh nói về tình yêu bị thử thách bởi sự đàn áp tôn giáo, và hai tác phẩm được nghĩ ra để treo thành cặp. Khi được trưng bày lại năm 1898, tranh đi kèm một đoạn văn dài, được giới thiệu như lời khai trong hồ sơ Tòa án Dị giáo Valladolid năm 1584: một thầy tu khai rằng một kẻ lạ trùm mũ đã bịt miệng, trói ông trong phòng giam, mặc áo dòng của ông cho nữ tù nhân rồi dẫn nàng ra ngoài trước khi nàng bị thiêu. Nguồn cho biết đoạn trích này là hư cấu, nghĩa là câu chuyện của bức tranh được khoác áo lịch sử về sau. Cũng lưu ý rằng nhan đề ghi năm 1559, còn đoạn văn bịa ra lại ghi 1584.
Bức tranh ra mắt tại Triển lãm Học viện Hoàng gia năm 1857, cùng hai tác phẩm khác của Millais. Sau khi ông mất, tranh được treo trong Triển lãm Mùa đông về các tác phẩm của ông tại Học viện Hoàng gia, từ tháng 1 đến tháng 3 năm 1898, khi đó thuộc về Sir William Houldsworth. Tranh nằm trong Bảo tàng Nghệ thuật Ponce ở Puerto Rico ít nhất từ năm 1974, năm nó được đưa đến Viện Công nghệ Massachusetts. Từ tháng 10 năm 2022 đến tháng 2 năm 2024, tranh được trưng bày tại Bảo tàng Metropolitan ở New York trong một triển lãm các kiệt tác thời Victoria từ Ponce.
John Everett Millais (1829-1896)
Ophelia - John Everett Millais (1851)
Christ in the House of His Parents - John Everett Millais (1849)
Isabella - John Everett Millais (1849)
Autumn Leaves - John Everett Millais (1856)
Mariana - John Everett Millais (1851)
The Black Brunswicker - John Everett Millais (1860)
The Vale of Rest - John Everett Millais (1850s)
The Order of Release - John Everett Millais (1850s)
Proserpine - Dante Gabriel Rossetti (1874)
Bocca Baciata - Dante Gabriel Rossetti (1859)
Hylas and the Nymphs - John William Waterhouse (1896)
The Lady of Shalott - John William Waterhouse (1888)