Proserpine

Một nữ thần nhợt nhạt cầm trái lựu đã cắn dở trong hành lang tối, liếc về một tia sáng thoáng qua từ thế giới bên trên. Rossetti vẽ đề tài này ít nhất tám lần, và cho nàng gương mặt của Jane Morris.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Trong thần thoại La Mã, Proserpina bị thần Pluto bắt xuống âm phủ. Jupiter chỉ đồng ý trả nàng về cho mẹ là Ceres nếu nàng chưa ăn gì dưới đó, nhưng nàng đã ăn sáu hạt lựu, nên mỗi năm phải ở lại âm phủ sáu tháng. Rossetti vẽ ít nhất tám phiên bản từ năm 1871 tới 1882, năm ông qua đời. Bức này là phiên bản thứ bảy, do Frederick Richards Leyland đặt vẽ, nay ở Tate Britain; một phiên bản rất giống nằm ở Birmingham. Người mẫu là Jane Morris, vợ của William Morris, đồng nghiệp của ông, được vẽ vào lúc tình yêu của ông dành cho bà trở nên ám ảnh và sức khỏe tinh thần của ông bấp bênh.

Điều nên ngắm kỹ

Chính Rossetti đã tả cảnh này: Proserpine đi trong hành lang u tối của cung điện, tay cầm trái quả định mệnh, và một tia sáng từ khe hở nào đó chợt rọi lên bức tường sau lưng, để lộ thế giới bên trên trong khoảnh khắc. Nàng liếc về phía đó, chìm trong suy tư. Lư hương bên cạnh cho biết nàng là nữ thần, còn cành thường xuân tượng trưng cho ký ức bám riết. Màu đỏ của ruột lựu trùng màu đôi môi đầy của nàng, tà áo rủ xuống như nước đổ, và đôi mắt buồn mang cùng sắc xanh lạnh phủ gần khắp bức tranh. Một cuộn giấy ở góc trái dưới ghi tranh được vẽ đầu năm 1874.

Ý nghĩa và dụng ý

Bóng tối trên tường là quãng thời gian ở âm phủ, mảng nắng là cái nhìn thoáng về mặt đất. Wikipedia đọc thấy một câu chuyện thứ hai trong huyền thoại: mỗi mùa hè Rossetti ở cùng Jane tại Kelmscott Manor, còn mùa đông bà trở về với William Morris, giống nửa năm tự do của Proserpine. Như nữ thần đã nếm trái cấm, Jane bị trói buộc bởi khuôn phép, giằng xé giữa người chồng, cha của hai cô con gái bà yêu quý, và người tình. Rossetti, người từng phân vân giữa hội họa và thi ca, viết một bài sonnet về nỗi khao khát đi kèm tranh, có thể ngầm nói mong muốn kéo bà ra khỏi cuộc hôn nhân không hạnh phúc.

Di sản

Rossetti ghi bài sonnet bằng tiếng Ý ở góc trên bên phải tấm toan, và bằng tiếng Anh trên khung tranh, chiếc khung do chính ông thiết kế với những hình tròn như lát lựu cắt ngang, lặp lại trái lựu trong tay nàng. Leyland đặt Rossetti vẽ 18 bức tranh. Sau lần mua đầu tiên, hai người tính tới ý tưởng một bộ ba, cuối cùng gồm Mnemosyne, The Blessed Damozel và Proserpine. Ba bức tranh khác của Rossetti được treo trong phòng khách của Leyland, và ông gọi tất cả là những bức tuyệt phẩm.