Sự tôn thờ của các hiền sĩ

Ba vị vua trang phục lộng lẫy quây quanh một hài nhi trong ngày đông giá lạnh, nhưng những gương mặt xung quanh thì thô ráp, kỳ quặc, thậm chí dị hợm, và binh lính chen lấn phía sau. Bruegel biến một cảnh thánh thành một đám đông với những phản ứng rất con người.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Pieter Bruegel Cha vẽ bức Sự tôn thờ của các hiền sĩ này tại Brussels năm 1564, ký tên và ghi năm ở góc dưới bên phải: BRVEGEL M.D.LXIIII. Đó là thời kỳ căng thẳng ở vùng Hà Lan thuộc Tây Ban Nha, ít lâu trước khi Chiến tranh Tám mươi năm bùng nổ. Bức tranh trên ván gỗ có lẽ được vẽ để làm tranh thờ, có thể cho Nicholas Jongelinck. Đây là một trong rất ít tranh của Bruegel ở khổ đứng thay vì khổ ngang rộng quen thuộc. Hai bức Tôn thờ khác của ông còn lại: một bức sớm hơn vẽ màu keo trên vải khoảng năm 1556, nay ở Brussels, và bức Sự tôn thờ của các hiền sĩ trong tuyết năm 1563, ở Bộ sưu tập Oskar Reinhart tại Winterthur.

Điều nên ngắm kỹ

Đức Mẹ ngồi trong áo choàng xanh trước một chuồng gia súc đổ nát, Chúa Hài đồng trần truồng được quấn hờ khăn trắng trên lòng. Caspar già quỳ trong áo xanh lục và hồng viền lông chồn, dâng một bình vàng đầy tiền; họa tiết vàng trên áo ông có ngôi sao, nhân mã, người cầm rắn và con sên. Melchior cúi mình trong áo đỏ và xanh với bình nhũ hương còn đậy nắp. Balthazar đứng bên phải trong áo dài trắng và đôi ủng đỏ nhọn, mộc dược đựng trong một con tàu vàng dựng quanh vỏ ốc anh vũ. Sau lưng Thánh Giuse, một người đeo kính, và binh lính cầm nỏ cùng giáo dài chen vào. Một con lừa ăn rơm trong bóng tối.

Ý nghĩa và dụng ý

Đây là bức tranh đầu tiên của Bruegel gần như chỉ gồm những hình người lớn, cách bố cục học từ các họa sĩ Ý như Parmigianino. Nhưng ông dùng nó theo cách khác. Thay vì vẻ đẹp lý tưởng, ông cho mỗi gương mặt một biểu cảm riêng, đôi khi dị hợm, ghi lại đủ mọi phản ứng của con người trước sự kiện thiêng liêng. Ba vị vua tượng trưng cho ba lứa tuổi của đời người và ba châu lục được biết thời ấy. Điều khác thường là binh lính tràn ngập cảnh tranh, có lẽ phản ánh tình hình chính trị ở Hà Lan, và binh lính, chiếc nỏ hình chữ thập cùng tấm khăn quấn hài nhi có thể báo trước cuộc Khổ nạn. Chỉ có Đức Mẹ được vẽ tự nhiên. Bố cục chật chội nhìn từ trên cao xuống tạo cảm giác ngột ngạt.

Di sản

Bố cục chủ yếu lấy cảm hứng từ bộ tranh ba tấm Sự tôn thờ của Hieronymus Bosch nay ở bảo tàng Prado, và một phần từ bức Sự tôn thờ của Jan Gossaert ở Phòng trưng bày Quốc gia London. Kỹ thuật điêu luyện nhưng được thực hiện rất nhanh: vết cọ của lớp lót và nét phác bên dưới vẫn lộ qua lớp sơn. Bầu trời xanh nay đã phai thành màu xám xỉn. Đại công tước Ernest xứ Áo mua bức tranh năm 1594, và nó vào bộ sưu tập hoàng gia Habsburg. Sau đó tranh về tay một nhà sưu tập tư nhân. Năm 1920, Phòng trưng bày Quốc gia London mua tranh với sự hỗ trợ của Art Fund và nhà môi giới tàu biển Arthur Serena, và tranh vẫn ở đó đến nay.