Self-Portrait

Phá sản, kho báu bị bán sạch, bạn bè xa lánh, Rembrandt ở tuổi năm mươi tư tự vẽ mình với vầng trán nhăn và chiếc mũ đội lệch đầy ngang tàng, như thách thức mọi điều đã đổ vỡ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rembrandt ghi năm 1660 trên bức tranh này, khi ông năm mươi tư tuổi. Ông vừa bị tuyên bố phá sản, bộ sưu tập nghệ thuật bị đem bán đấu giá, học trò và bạn bè xa lánh, và ông mất cả chỗ làm xưởng vẽ. Vậy mà đây là một tác phẩm của tuổi chín chắn, được vẽ bằng tay nghề của cả một đời. Đây là một trong hơn bốn mươi bức tự họa của ông. Thuộc bộ sưu tập Benjamin Altman, tranh treo ở Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, New York từ năm 1913, sau khi qua tay các nam tước Ashburton và nhà buôn tranh Charles Sedelmeyer.

Điều nên ngắm kỹ

Một bài báo năm 1913 mô tả kỹ thuật: chiếc mũ màu đen đậm và nền màu xanh lục ấm, cả hai đều được vẽ mịn. Bóng trên gương mặt mỏng, ấm và trong, còn những phần sáng như gò má được đắp bằng cọ đầy sơn, gợi kết cấu da thịt và làm nó rực lên. Bên ngoài áo gilê đỏ, ông khoác chiếc áo khoác nâu nặng. Hãy nhìn đôi lông mày nhướng lên làm trán nhăn lại, cái miệng mím, rồi đến chiếc mũ hơi lệch sang một bên và cái đầu ngẩng cao.

Ý nghĩa và dụng ý

Những người viết thời trước đọc gương mặt này rất kỹ. Một người thấy trong vầng trán nhăn và vẻ lo âu là tâm trí đang rối bời, nhưng cũng thấy tia sáng trong mắt không chịu khuất phục và niềm kiêu hãnh vui vẻ trong chiếc mũ đội lệch. Một cuốn hướng dẫn của Metropolitan năm 1914 so sánh với bức tự họa của Frick vẽ sớm hơn chừng một năm, nơi ông giống một triết gia dửng dưng với mọi thứ ngoài suy tư của mình. Còn ở đây, ông như già trước tuổi vì những lo toan vụn vặt hằng ngày, nhưng vẫn kiêu hãnh.

Di sản

Rembrandt còn sống thêm vài năm nữa, và các nguồn này mô tả đó là những năm khốn khó, nhắc đến bức chân dung nhóm Các thanh tra hội thợ dệt, nay ở Rijksmuseum, như một kiệt tác nữa. Danh tiếng của ông về sau gần như bị lu mờ hoàn toàn, dù cũng nguồn cũ ấy gọi ông có lẽ là họa sĩ được yêu thích nhất từng có. Những người viết đầu thế kỷ hai mươi thấy trong bức chân dung một chiến thắng lặng lẽ: người họa sĩ bị lãng quên lại được nhớ đến, còn những quý tộc từng quay lưng thì đã bị quên.