Cupid and Psyche

Thần Tình Yêu lén rời giường lúc rạng đông với nụ cười ranh mãnh, trong khi Psyche vẫn ngủ say không hay biết. David vẽ vị thần tình yêu như một cậu thiếu niên vụng về, và người xem năm 1817 coi đó là bằng chứng bậc thầy già đã lạc lối nơi lưu đày.

Câu chuyện phía sau bức tranh

David bắt đầu phác thảo bức tranh ở Paris năm 1813 và hoàn thành ở Brussels năm 1817, sau khi Napoléon sụp đổ. Vua Louis XVIII từng đề nghị ân xá cho vai trò của ông trong Cách mạng, nhưng David chọn lưu đày, và đây là bức đầu tiên ông vẽ xong ở đó. Tranh được làm cho Gian Battista Sommariva, một nhà sưu tập giàu lên nhanh chóng nhờ những thương vụ tài chính đáng ngờ. David viết rằng ông muốn làm mới một đề tài đã quá quen bằng chủ nghĩa hiện thực. James Gallatin, cậu con trai 17 tuổi của một nhà ngoại giao Mỹ, ngồi mẫu khỏa thân cho Thần Tình Yêu, điều có thể giải thích vẻ thiếu niên vụng về ấy.

Điều nên ngắm kỹ

Thần thoại lấy từ Apuleius. Nữ thần Venus ghen với nhan sắc của cô gái trần thế Psyche, giao việc trừng phạt cho con trai là Cupid, nhưng chàng lại đem lòng yêu, đêm nào cũng đến với Psyche và ra đi trước khi nàng thức giấc. David vẽ đúng lúc ra đi buổi sáng ấy. Thân hình Cupid thực đến từng chi tiết, nước da xỉn, người gầy gò, đôi cánh sờn cũ và xấu xí. Chàng nhìn thẳng vào ta. Psyche ngủ yên phía sau. Căn phòng kiểu Đế chế chật chội và tấm màn trướng nặng nề vây quanh, trong khi phong cảnh mở ra phía xa. Trên đầu Psyche có một con bướm nhỏ, được Issa Lampe đọc là dấu hiệu của cả cái chết lẫn sự siêu thoát.

Ý nghĩa và dụng ý

Các họa sĩ trước đó như François Gérard năm 1798 vẽ đôi tình nhân như tình yêu tuổi trẻ trong trắng, lý tưởng, và Picot năm 1817 cũng vẽ cùng khoảnh khắc chia tay theo lối lý tưởng hóa. Cupid của David trông nham hiểm còn Psyche thì mong manh, gợi một mối quan hệ hơi lệch lạc. Dorothy Johnson cho rằng ánh nhìn của chàng khiến người xem như thành đồng lõa và thấy khó chịu. Mary Vidal thấy bức tranh đối thoại với sự mơ hồ và những đảo nghịch trong chính văn bản của Apuleius. David còn sửa lớn sau khi đã chuyển bố cục lên vải, điều hiếm thấy; lối trang trí Đế chế có thể là một sự hoài niệm về thời Napoléon.

Di sản

Khi trưng bày ở Brussels, Cupid hiện thực khiến người xem bất ngờ, và khi ra mắt ở Paris, nhiều người coi đó là biểu tượng của tác hại mà cuộc lưu đày gây ra cho David, người vốn nổi danh với vẻ đẹp lý tưởng mà Winckelmann gọi là beau ideal. Giới phê bình nhìn chung xem phong cách khác thường ấy là dấu hiệu sa sút. Ngày nay các nhà sử học nghệ thuật hiểu khác, coi đó là sự rời bỏ có chủ ý cách thể hiện truyền thống các nhân vật thần thoại. Bản nghiên cứu ban đầu cho thấy David vốn định vẽ Cupid như vậy từ trước khi lưu đày. Tranh nay thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Cleveland.