Fra Angelico

1400-1455

Fra Angelico, một tu sĩ dòng Đa Minh được kể là chưa bao giờ cầm cọ mà không cầu nguyện, đã vẽ lên những phòng tu lặng lẽ ở San Marco để mỗi tu sĩ có thể suy niệm trước một cảnh đời Chúa Kitô. Nghệ thuật dịu dàng, sáng trong của ông đã góp phần mở cánh cửa cho thời Phục hưng.

Xuất thân

Ông tên khai sinh là Guido di Pietro, sinh khoảng năm 1395 ở vùng Mugello xứ Tuscany, tại thị trấn Vicchio gần Fiesole, và có một em trai tên Benedetto. Ghi chép sớm nhất về ông là ngày 17 tháng 10 năm 1417, khi ông thuộc một hội đoàn tôn giáo ở Florence, và các khoản thanh toán đầu năm 1418 cho công việc ở nhà thờ Santo Stefano del Ponte cho thấy ông đã là họa sĩ. Đến năm 1423, ông vào tu viện San Domenico dòng Đa Minh ở Fiesole, lấy tên Fra Giovanni và sống nhờ của bố thí, quyên góp. Ban đầu ông học vẽ tranh minh họa sách chép tay, có lẽ cùng Benedetto, người cũng vào dòng Đa Minh. Ông có thể chịu ảnh hưởng của Lorenzo Monaco, dù không có tư liệu nào ghi ông học với người này, và dấu ấn trường phái Siena hiện rõ trong tranh ông. Người đương thời gọi ông là Fra Giovanni da Fiesole; cái tên Angelico, người như thiên thần, đến sau này.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Nguồn tư liệu ghi ông làm trợ lý vẽ bích họa ở tu viện Đa Minh tại Cortona từ 1408 đến 1418, mốc thời gian khó khớp với năm sinh khoảng 1395, nên giai đoạn đầu này còn chưa chắc chắn. Đến năm 1418 ông đã trở lại Fiesole, vẽ những tác phẩm như bức tranh thờ Fiesole. Năm 1436 ông cùng các tu sĩ khác chuyển đến tu viện San Marco mới xây ở Florence, nơi Cosimo de' Medici trở thành người bảo trợ và đặt ông vẽ bích họa cho tu viện. Năm 1445, Giáo hoàng Eugene IV mời ông tới Rome vẽ một nhà nguyện ở nhà thờ Thánh Phêrô, về sau bị phá bỏ. Năm 1447 ông làm việc ở Orvieto cùng học trò Benozzo Gozzoli, và từ 1447 đến 1449 vẽ Nhà nguyện Niccoline cho Giáo hoàng Nicholas V. Từ 1449 đến 1452 ông làm bề trên tu viện ở Fiesole. Ông mất tại Rome ngày 18 tháng 2 năm 1455 và được an táng ở nhà thờ Santa Maria sopra Minerva.

Phong cách và kỹ thuật

Những tác phẩm đầu của Angelico còn giữ lối Gothic, với nền vàng, màu lam azurite và đỏ son, nhưng nhân vật của ông đã có sức nặng và độ chắc hơn so với các họa sĩ trước như Gentile da Fabriano, nếp áo bám theo thân hình bên dưới. Trong bức Hạ xác Chúa vẽ cho nhà thờ Santa Trinita, phong cách chín muồi của ông đạt tới độ trọn vẹn: nhân vật sống động với cử chỉ đa dạng, và phong cảnh tự nhiên thay cho nền vàng truyền thống. Trong bức tranh thờ San Marco năm 1439, các vị thánh đứng vững trong không gian thật, tụ lại như đang trò chuyện, tạo nên thể loại sacra conversazione mà Bellini, Titian, Perugino và Raphael về sau đều dùng. Ông hiểu phối cảnh tuyến tính, đặt các cảnh Truyền tin dưới những dãy vòm như vòm Michelozzo và Brunelleschi xây. Các bích họa trong phòng tu vừa khít ô cửa vòm, không có trang trí nào khác, phản ánh tinh thần bác ái của dòng Đa Minh; dù được nhà Medici bảo trợ, ông vẫn tránh phô bày sự giàu sang.

Giai thoại

Vasari kể rằng Angelico được Giáo hoàng Nicholas V mời làm Tổng giám mục Florence nhưng ông từ chối và tiến cử một tu sĩ khác. Nguồn tư liệu chỉ ra chuyện này không khớp với sự thật: năm 1445 giáo hoàng là Eugene IV, còn Nicholas đến năm 1447 mới được bầu. Các ghi chép về đời ông tả một tu sĩ chưa bao giờ vượt khỏi bậc tu sĩ thường, chăm lo cho người nghèo và lúc nào cũng vui vẻ. Người ta kể ông không bao giờ sửa lại tranh, có lẽ vì tin rằng chúng được ơn trên soi sáng, rằng ông chưa từng cầm cọ mà không cầu nguyện tha thiết, và đã khóc khi vẽ cảnh Chúa chịu đóng đinh. Ông thường nói người làm việc của Chúa Kitô phải luôn ở cùng Chúa Kitô. Cosimo de' Medici giữ riêng một phòng tu ở San Marco làm nơi tĩnh tâm, và theo Vasari, Angelico vẽ bức Chúa chịu đóng đinh lớn ở phòng hội sau khi Cosimo xem các bích họa.

Di sản

Angelico sống giữa lúc nghệ thuật châu Âu chuyển từ truyền thống Trung cổ sang Phục hưng sơ kỳ, và ông là người tiên phong của những xu hướng chủ chốt của thời kỳ ấy: phối cảnh tuyến tính và sự chú ý mới mẻ tới chiều sâu, hình khối. Ba mươi tám phòng tu ở San Marco, mỗi phòng một bích họa về đời Chúa Kitô, cùng bức Truyền tin được in lại vô số lần ở đầu cầu thang, vẫn là những hình ảnh được yêu mến nhất của Florence. Văn bia của ông ở Rome, có lẽ do Lorenzo Valla viết, xin đừng ca ngợi ông như một Apelles thứ hai mà hãy nhớ ông đã cho người nghèo tất cả những gì mình có, và gọi ông là vinh quang, tấm gương và niềm tự hào của các họa sĩ. Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong chân phước cho ông ngày 3 tháng 10 năm 1982 và năm 1984 tôn ông làm thánh bảo trợ của nghệ sĩ, nhất là họa sĩ. Mỗi năm ông được tưởng nhớ vào ngày 18 tháng 2 với danh hiệu Chân phước Gioan thành Fiesole, người như thiên thần.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

Phục hưng Ý · Thời kỳ Phục hưng sớm

Họa sĩ liên quan

Leonardo da Vinci · Michelangelo

Tranh của Fra Angelico