Water Mill at Kollen near Nuenen

Hai mái ngói đỏ, cối xay nhìn thẳng từ phía trước, hàng dương bao quanh: tháng 5 năm 1884, Vincent van Gogh dành hai ngày bên chiếc cối xay nước gần Nuenen và kể về nó trong thư gửi bạn.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1884, Vincent van Gogh sống ở Nuenen, miền nam Hà Lan, và vùng quê quanh đó trở thành đề tài của ông. Ngày 28 và 29 tháng 5, ông vẽ chiếc cối xay nước ở Kollen, gần làng. Ngày 29 tháng 5, ông tả tác phẩm trong thư gửi bạn họa sĩ Anthon van Rappard, được đánh số là thư 448. Ông viết rằng từ khi Rappard đi, ông đang vẽ một cối xay nước, chính chiếc ông từng hỏi thăm ở quán trọ nhỏ cạnh nhà ga, "có hai mái đỏ, nhìn thẳng từ phía trước, với hàng dương quanh nó". Lá thư ấy giúp ta xác định niên đại bức tranh gần như từng ngày.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy dùng chính lời Van Gogh làm người dẫn đường. Tìm hai mái ngói đỏ của cối xay, những nốt màu ấm nhất trong tranh. Để ý rằng ông chọn nhìn công trình thẳng từ phía trước chứ không ở một góc đẹp như tranh, nên nó hiện lên vững chãi và giản dị. Rồi tìm những cây dương bao quanh, các nét thẳng đứng cao vút đóng khung cối xay. Bức tranh thuộc những năm đầu theo khuynh hướng hiện thực ở vùng Nuenen, Brabant. Các nguồn không thống nhất về kích thước: Wikipedia ghi 60,5 x 80 cm, còn Wikidata ghi 57,5 x 78 cm.

Ý nghĩa và dụng ý

Với Van Gogh ở Nuenen, những công trình nông thôn bình dị và nơi lao động là đề tài xứng đáng, và cối xay nước là một phần đời sống thường ngày của vùng quê. Lá thư cho thấy ông chủ động tìm kiếm mô típ: ông hỏi thăm chiếc cối xay này ở quán trọ trước khi đi vẽ. Góc nhìn chính diện, thẳng thắn hợp với thái độ ấy. Thay vì làm cảnh tượng thêm kịch tính, ông ghi lại nó một cách chân thật, cối xay và hàng cây hiện ra đúng như chúng đứng đó. Bức tranh cũng nói về tình bạn với Rappard, người ông chia sẻ tiến bộ và hành trình tìm đề tài.

Di sản

Chiếc cối xay nước vẫn còn và được công nhận là di tích quốc gia Hà Lan năm 1972. Bức tranh, mang số danh mục F48a và JH488, qua tay các nhà buôn và nhà sưu tập ở Hà Lan và Mỹ, rồi được đưa ra đấu giá ở New York năm 2017 với tên Le Moulin à l'eau. Sau đó Bảo tàng Noordbrabants ở 's-Hertogenbosch mua lại, cách cối xay khoảng 40 km về phía bắc. Thế là bức tranh đã trở về Brabant, gần vùng đất nơi Van Gogh vẽ nó, để khách tham quan có thể ngắm tranh rồi, nếu muốn, tìm đến chính chiếc cối xay đã khơi nguồn cảm hứng.