The Return of Judith to Bethulia

Một góa phụ trẻ bước nhẹ qua những ngọn đồi, một tay cầm gươm, tay kia cầm cành ô liu. Phía sau, người hầu gái đội đầu viên tướng giặc. Botticelli gói trọn khúc khải hoàn ấy trong một tấm gỗ chỉ 31 x 24 cm.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tấm tranh tempera nhỏ này kể một đoạn trong Sách Judith. Để cứu dân Do Thái khỏi quân Assyria, góa phụ trẻ đẹp Judith đã giết viên tướng Holofernes của họ. Ở đây nàng đang trở về thành Bethulia sau việc ấy. Các học giả đồng ý đây là tác phẩm thời trẻ của Botticelli nhưng chưa thống nhất niên đại. So sánh với gương mặt trong bức Sức mạnh, được đặt hàng năm 1470, gợi ý cuối thập niên 1460 hoặc đầu thập niên 1470; nét giống Antonio del Pollaiolo khiến nhiều người chọn khoảng 1470 hoặc 1472, còn Sergio Bettini xếp vào 1467 đến 1468 và thấy ảnh hưởng của Mantegna. Wikidata ghi năm 1470.

Điều nên ngắm kỹ

Judith mặc y phục lộng lẫy, đeo vòng tay và dây chuyền, đúng như sách thánh tả bộ áo hân hoan của nàng. Tay phải nàng cầm thanh gươm đã chém đầu Holofernes, tay trái cầm cành ô liu, biểu tượng của hòa bình. Nàng bước nhanh trên sườn đồi trống trải. Người hầu trung thành Abra theo sau, một tay xách chai rượu và bình dầu, đầu đội cái túi đựng thủ cấp Holofernes. Xa phía dưới, bên một dòng sông rộng, là tường thành và cổng thành, và những kỵ sĩ vũ trang đang phi ra đón nàng. Hãy để ý hai gương mặt: chiếc cổ thon dài và đôi mắt bâng khuâng của Judith, và ánh nhìn háo hức của Abra dán chặt vào chủ mình.

Ý nghĩa và dụng ý

Botticelli không vẽ một kẻ chiến thắng dữ dằn. Gương mặt Judith, rất giống bức Sức mạnh, mang nét buồn dịu dàng, tương phản rõ với vẻ chăm chú, tận tụy của người hầu đã cùng nàng đối mặt hiểm nguy và cái chết. Cành ô liu bên cạnh thanh gươm chuyển cảnh tượng từ chém giết sang giải thoát và bình yên. Bức tranh có một tấm đi đôi, Phát hiện thi thể Holofernes, cho thấy mặt bên kia của cùng đêm ấy: viên tướng nằm mất đầu trên giường trong khi thuộc hạ đứng sững sờ. Hai bức nhỏ cùng kể một câu chuyện từ hai góc nhìn.

Di sản

Raffaelle Borghini đã tả cả hai tấm trong cuốn Riposo: chúng từng thuộc về Ridolfo Sirigatti, người tặng chúng cho Đại công tước phu nhân Bianca Cappello de' Medici khi nghe bà muốn trang trí một tủ viết bằng tranh và tượng cổ. Tranh được truyền cho Antonio de' Medici, có trong danh mục của Casino Mediceo di San Marco từ 1587 đến 1632, được ghép chung một khung gỗ óc chó thành tranh bộ đôi, rồi vào Uffizi năm 1632. Một phiên bản sớm hơn, nhỏ hơn đôi chút, khoảng 1468 đến 1469, nay ở Bảo tàng Nghệ thuật Cincinnati (Cincinnati Museum of Art), và cuối đời Botticelli trở lại đề tài này với bức Judith rời lều Holofernes, nay ở Rijksmuseum.