Pallas and the Centaur

Một người phụ nữ cao lớn điềm tĩnh nắm tóc một con nhân mã, và sinh vật hoang dã dường như khuất phục. Bức ngụ ngôn kích thước người thật của Botticelli khiến người xem băn khoăn suốt năm thế kỷ: nàng là ai?

Câu chuyện phía sau bức tranh

Pallas và nhân mã của Botticelli thường được định niên đại khoảng 1482 hoặc 1483 dựa trên phong cách, ngay sau khi họa sĩ trở về từ Rome, nơi ông tham gia vẽ Nhà nguyện Sistine. Tranh thường được gắn với đám cưới năm 1482 của Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici và Semiramide Appiano, có lẽ là quà của Lorenzo il Magnifico. Năm 1499, một bản kiểm kê ghi tranh treo cùng phòng với Mùa xuân trong dinh thự của Lorenzo di Pierfrancesco ở Firenze. Về sau tranh chuyển qua Palazzo Vecchio, biệt thự Castello rồi cung điện Pitti, khi Botticelli đã lỗi thời. Năm 1895, họa sĩ người Anh William Blundell Spence phát hiện nó trong một phòng chờ ở Pitti. Từ 1922 tranh ở Uffizi.

Điều nên ngắm kỹ

Các nhân vật lớn bằng người thật. Bên trái là con nhân mã, nửa người nửa ngựa, cầm cung, rõ ràng sắp bắn. Bên phải, người phụ nữ cầm cây kích chạm trổ cầu kỳ và nắm chặt tóc nó. Gương mặt nhân mã gần giống Moses trong một bức bích họa Sistine của Botticelli. Chiếc váy mỏng của nàng điểm biểu tượng ba chiếc nhẫn của nhà Medici. Tranh vẽ màu keo trứng trên vải; Wikipedia ghi 207 x 148 cm, Wikidata ghi 205 x 147,5 cm, và có thể đã được chuyển từ gỗ sang vải. Nhiều chỗ từng được vẽ dặm, nay đã phai.

Ý nghĩa và dụng ý

Nàng là ai? Bản kiểm kê sớm nhất năm 1499 gọi nàng là Camilla, nữ chiến binh thợ săn trinh nguyên trong thần thoại La Mã. Bản kiểm kê năm 1516 gọi là Minerva, tức Pallas Athena, nữ thần trí tuệ. Pallas là tên thông dụng ngày nay, nhưng Camilla vẫn có người ủng hộ, còn Arthur Frothingham đề xuất Florencia, hiện thân của thành Firenze. Nhân mã gắn với dục vọng không kiềm chế, nên ý nghĩa ít nhất một phần là đam mê phục tùng sự trong sạch hay lý trí. Nhiều cách đọc riêng tư, chính trị và triết học theo hướng ấy đã được nêu ra.

Di sản

Suốt nhiều thế kỷ bức tranh hầu như vô danh. Chỉ sau phát hiện của Spence năm 1895 nó mới trở lại câu chuyện về Botticelli, và có người cho rằng đây là tranh đôi với Mùa xuân, dù khác hình dạng. Năm 2015, tranh tham gia một triển lãm Botticelli mở ở Berlin rồi chuyển sang London. Hôm nay tại Uffizi, người phụ nữ mang nhẫn nhà Medici và con nhân mã đã thuần phục vẫn mời ta tự quyết định: nữ thần, nữ thợ săn hay thành phố, và điều gì thật sự đang được chế ngự.