Idealized Portrait of a Lady

Nàng quay mặt nghiêng hẳn đi, nhưng thân mình lại xoay về phía ta để khoe món trang sức nơi cổ. Nàng là một người phụ nữ có thật, một tiên nữ, hay chính là lý tưởng của cái đẹp?

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức tranh trên gỗ này tại Bảo tàng Städel ở Frankfurt được quy cho Sandro Botticelli. Wikipedia cho rằng ông vẽ nó trong khoảng 1480 - 1485, còn Wikidata ghi năm 1480. Không phải ai cũng đồng ý về tác giả: một số chuyên gia quy nó cho Jacopo da Sellaio. Danh tính người mẫu cũng còn tranh luận. Các học giả Đức từng xem đây là một thiếu nữ đẹp lý tưởng, được thần thoại hóa như tiên nữ hay nữ thần, và tên tranh của Städel phản ánh quan điểm đó. Nhà sử học nghệ thuật Aby Warburg là người đầu tiên đề xuất đây là chân dung lý tưởng hóa của Simonetta Vespucci. Wikidata ghi kích thước 82 x 54 cm.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy để ý tư thế khác thường: đầu nàng nghiêng hoàn toàn, nhưng ngực lại xoay ba phần tư, như để lộ chiếc mề đay chạm nổi treo nơi cổ. Mề đay ấy là bản sao đảo ngược của viên ngọc carnelian cổ gọi là Ấn của Nero, khắc cảnh Apollo và Marsyas, vốn thuộc về Lorenzo de' Medici. Rồi hãy nhìn mái tóc. Wikidata ghi tóc đỏ, dài đến thắt lưng, được tết và điểm trang cầu kỳ. Ở chính giữa bức tranh, ba lọn tóc rủ xuống, một chi tiết mà có nhà sử học đã đọc theo cách rất đáng chú ý.

Ý nghĩa và dụng ý

Nhà sử học nghệ thuật Emanuele Lugli cho rằng ba lọn tóc ấy là những ngọn lửa hướng xuống, tượng trưng cho tình yêu mà người xem nên cảm thấy khi ngắm nàng, bởi thời Phục Hưng người ta tin rằng mái tóc khơi dậy khát khao. Đọc như vậy, bức chân dung không hẳn ghi lại một gương mặt mà là một phương tiện để thắp lên sự ngưỡng mộ. Chiếc mề đay thêm một tầng ý nghĩa uyên bác, nối hình ảnh với thế giới nhà Medici qua một viên ngọc cổ nổi tiếng. Dù nàng là Simonetta Vespucci hay một vẻ đẹp tưởng tượng, bức tranh dường như được dựng lên để tôn vinh một lý tưởng.

Di sản

Bức tranh ở Frankfurt thuộc một nhóm tác phẩm tương tự của Botticelli hoặc xưởng vẽ của ông. Những bức khác nằm ở Phòng Tranh Quốc gia London, Gemäldegalerie Berlin và Bộ sưu tập Marubeni ở Tokyo. Đặt cạnh nhau, chúng gợi ý một hình mẫu được lặp lại và trau chuốt, một kiểu vẻ đẹp mà giới bảo trợ mong muốn. Đề xuất của Warburg về Simonetta Vespucci đã trao cho bức tranh một câu chuyện lãng mạn vẫn định hình cách nhiều người nhìn nó, trong khi tên gọi của Städel giữ ý tưởng thận trọng hơn về một vẻ đẹp lý tưởng. Người xem có thể giữ cả hai cách đọc cùng lúc.

Có thể bạn chưa biết

Quy cho Botticelli, khoảng 1480 - 1485; có ý kiến quy cho Jacopo da Sellaio (Wikipedia).
Mề đay sao chép Ấn của Nero, viên ngọc cổ của Lorenzo de' Medici (Wikipedia).
Aby Warburg là người đầu tiên cho rằng người mẫu là Simonetta Vespucci (Wikipedia).
Tranh trên gỗ 82 x 54 cm, Bảo tàng Städel, Frankfurt (Wikidata).

Wikipedia · Wikidata