Calumny of Apelles

Trong một sảnh đường mạ vàng đầy tượng, vị vua tai lừa vươn tay về phía Vu khống khi ả lôi nạn nhân vô tội bằng tóc. Botticelli đã dựng lại một kiệt tác Hy Lạp đã mất chỉ từ lời mô tả.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Sự vu khống của Apelles hoàn thành khoảng 1494-1495 và có lẽ là bức tranh thế tục cuối cùng còn lại của Botticelli. Tranh tái hiện một tác phẩm đã mất của họa sĩ Hy Lạp Apelles, chỉ được biết qua lời mô tả của nhà văn Lucian. Theo Lucian, Apelles vẽ bức ấy sau khi bị một họa sĩ đối thủ tố cáo sai với vua Ptolemy IV của Ai Cập và suýt bị xử tử, cho đến khi một tù nhân xác nhận ông vô tội. Nguồn tư liệu chỉ ra một điểm vướng: Apelles thường được xác định sống trước vụ âm mưu ấy khoảng một thế kỷ. Đề tài này rất được ưa chuộng ở Ý thời Phục hưng. Leon Battista Alberti từng khuyên các họa sĩ vẽ nó trong cuốn De pictura năm 1435. Wikidata xếp tác phẩm vào thập niên 1490.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy đọc bức tranh từ trái sang phải như một đám rước. Sự thật đứng khỏa thân, tay chỉ lên trời; nhân vật này rõ ràng bắt nguồn từ thần Vệ nữ trong bức Sự ra đời của thần Vệ nữ. Bên cạnh, Hối hận trong áo đen quay đầu lại. Rồi đến đám đông: Phản trắc áo đỏ vàng, Vu khống áo trắng xanh cầm đuốc cháy và lôi nạn nhân nửa trần bằng tóc, trong khi Gian trá chải tóc cho ả. Oán hận, một gã râu trùm mũ, giơ tay che mắt nhà vua. Trên ngai là vị vua mang tai lừa của Midas, Ngu dốt và Nghi kỵ thì thầm vào tai ông. Cuối cùng, hãy nhìn những bức tường: hốc tượng và phù điêu anh hùng cổ đại, thần thoại, trận chiến, và mặt biển phẳng lặng ngoài cửa sổ.

Ý nghĩa và dụng ý

Ngụ ngôn kể về cách kẻ quyền lực bị lừa dối và người yếu thế bị chà đạp. Nhà vua chìa tay về phía Vu khống nhưng mắt lại nhìn xuống, nên không thấy điều đang xảy ra. Frederick Hartt cho rằng cảm giác ngột ngạt của tranh một phần đến từ không gian phi lý: phần lớn kiến trúc chung một điểm tụ gần đầu Gian trá, nhưng gờ mái và vòm ở giữa lại dùng điểm tụ thấp hơn, và chuyển động của câu chuyện ngang qua tranh giằng co với sức kéo vào chiều sâu. Nhiều người tự hỏi Botticelli có nghĩ đến một người bị vu khống cụ thể, có lẽ chính ông hoặc nhà thuyết giảng Savonarola. Hartt nhận xét áo đen phủ trên áo trắng của Hối hận gợi đến tu phục dòng Đa Minh, dù niên đại thường được chấp nhận khiến cách đọc này chưa chắc chắn.

Di sản

Bức tranh nhỏ, 62 x 91 cm, tương đương bức Giáng sinh huyền nhiệm, và có lẽ cũng được vẽ cho chính Botticelli. Thế nhưng về sau Giorgio Vasari thấy nó trong sưu tập của con trai chủ ngân hàng Antonio Segna Guidi và nói rằng đó là quà tặng của họa sĩ. Tranh sau đó vào bộ sưu tập Medici ở cung điện Pitti, và đến năm 1773 thì về Uffizi, nơi nó được treo đến nay. Botticelli phủ kín các bức tường bằng những trích dẫn từ tác phẩm trước của mình, và còn tái hiện một mô tả cổ khác của Lucian, gia đình nhân mã của Zeuxis, bên dưới ngai vàng. Đây vẫn là một nỗ lực hiếm hoi nhằm hồi sinh một kiệt tác đã mất của thời cổ đại.

Có thể bạn chưa biết

Tranh hoàn thành khoảng 1494-1495, có lẽ là bức tranh thế tục cuối cùng còn lại của Botticelli.
Nhân vật Sự thật bắt nguồn từ thần Vệ nữ trong Sự ra đời của thần Vệ nữ.
Vasari kể rằng tranh là quà Botticelli tặng Antonio Segna Guidi.
Đến năm 1773 tranh đã ở Uffizi.

Wikipedia · Wikidata