The Flight into Egypt

Một gia đình trên đường, một con vật kiên nhẫn, và ở chính giữa là người mẹ ôm con như thể cả chuyến đi đặt trọn trong vòng tay bà. Bức Trốn sang Ai Cập này ra đời đúng năm cuối cùng của đời Botticelli.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Wikipedia tiếng Pháp ghi bức Trốn sang Ai Cập vẽ năm 1510, là tác phẩm của Sandro Botticelli cùng một người phụ tá. Năm ấy rất đáng chú ý: theo bài Wikipedia tiếng Anh về họa sĩ, Botticelli qua đời tại Firenze ngày 17 tháng 5 năm 1510. Bài viết cũng cho biết nhiều tác phẩm còn lại là của Botticelli hoặc, nhất là, của xưởng vẽ của ông, nên việc xác định tác giả thường không chắc chắn. Điều đó giúp ta hiểu vì sao bàn tay người phụ tá được nhắc đến ở đây. Bức sơn dầu trên vải, kích thước 151 x 89 cm theo Wikidata, nay thuộc Bảo tàng Jacquemart-André ở Paris.

Điều nên ngắm kỹ

Đề tài là Thánh Gia cùng con lừa trên đường trốn sang Ai Cập. Nhưng như nguồn tiếng Pháp nhận xét, khuôn hình chật và lối vẽ phối cảnh rút ngắn kéo ánh nhìn hẳn về Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng. Hai mẹ con tạo thành hình Đức Mẹ đứng toàn thân ở chính giữa bố cục, gần như một hình ảnh sùng kính đặt giữa câu chuyện hành trình. Wikidata liệt kê thánh Giuse, con la, cái cây và hoa trong số những gì được vẽ, những chi tiết lặng lẽ quanh hai nhân vật chính. Khổ tranh đứng, cao gần gấp đôi bề ngang, hợp với dáng đứng trung tâm ấy.

Ý nghĩa và dụng ý

Một chuyến đi thường được kể từ một bên, như chuyển động băng qua cảnh vật. Ở đây khuôn hình làm điều khác: nó để câu chuyện chạy trốn thu lại vào một hình ảnh tĩnh lặng của mẹ và con. Người xem có thể cảm nhận cách một tình tiết đầy hiểm nguy, dưới bàn tay Botticelli những năm cuối, trở thành sự chiêm ngắm xoay quanh hai nhân vật. Bài viết tiếng Anh về họa sĩ cho biết trong thập niên cuối đời, ông rời xa xu hướng Phục Hưng đỉnh cao, quay về một phong cách mà nhiều người gọi là mang tính Gothic hay cổ kính hơn.

Di sản

Các nguồn hiện có nói rất ít về lịch sử về sau của bức tranh và không cho biết nó đến Paris bằng cách nào, nên chúng tôi không kể phần ấy. Điều chúng cho biết là nơi lưu giữ hiện nay, Bảo tàng Jacquemart-André, vốn giới thiệu tác phẩm trên trang web của mình, cùng vị trí của nó trong các tư liệu như danh mục của Quỹ Federico Zeri. Wikidata xếp bức tranh vào thời Phục Hưng đỉnh cao. Với người xem, đây là dịp hiếm hoi đứng trước một bức tranh ra đời trong năm cuối đời của một danh họa Firenze, được hoàn thành với sự giúp sức của xưởng vẽ.