The Discovery of the Body of Holofernes

Một viên sĩ quan lật tấm chăn và thấy thi thể vị tướng của mình đã mất đầu. Botticelli bỏ qua chính cảnh giết người, và vẽ khoảnh khắc kinh hoàng ngay sau đó, trên một tấm gỗ chỉ nhỉnh hơn một cuốn sách.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tấm tranh tempera nhỏ này, 31 x 24 cm, là một tác phẩm thời đầu của Botticelli. Bức đi cặp với nó, Judith trở về Bethulia, được treo cùng ở Uffizi. Hai bức kể chuyện trong sách Judith: tướng Assyria Holofernes vây thành Bethulia và cắt nguồn nước của thành. Judith, một góa phụ trẻ, khôn ngoan và mộ đạo, tìm đến trại của hắn, chiếm được lòng tin, và vào tối thứ tư, sau một bữa tiệc, ở lại một mình với hắn đang say trên giường. Nàng chặt đầu hắn. Các học giả đồng ý tranh là của Botticelli nhưng không thống nhất niên đại: Wikipedia ghi khoảng 1472, Wikidata ghi 1470, còn Sergio Bettini cho là 1467-1468.

Điều nên ngắm kỹ

Cảnh diễn ra trong lều của vị tướng. Các sĩ quan vừa bước vào để đánh thức ông và báo tin bị tấn công. Một sĩ quan mặc giáp, vẽ theo lối rút ngắn mạnh, cúi xuống giường và nâng tấm chăn, cùng lúc với người xem phát hiện thi thể trần trụi, đẫm máu, không đầu. Dưới ánh sáng dịu, thân thể ấy trẻ trung, thả lỏng, không vặn vẹo dữ dội, giống một giấc ngủ sâu hơn là một cái chết bạo lực. Quanh đó, nét mặt chuyển từ sợ hãi sang kinh hoàng, từ ngạc nhiên sang bàng hoàng, trong khi hai kỵ sĩ vừa tới vẫn chưa biểu lộ gì. Qua khe rèm, một vùng đồi sáng lên trong ánh ban mai.

Ý nghĩa và dụng ý

Judith thường được vẽ hoặc đắc thắng cầm chiếc đầu, hoặc hiếm hơn là đang ra tay. Botticelli tránh cảnh bạo lực và chọn những đoạn ngay trước và ngay sau. Màu sắc giới hạn trong ba màu: trắng của con ngựa và tấm chăn, đỏ của máu và quần áo, xanh lam của chiếc lều và một tấm áo, tạo nên sự hòa sắc tối hơn bức đi cặp. Các nhân vật đứng người sau người như một bức phù điêu cổ. Ronald Lightbown chỉ ra một điều lạ: chiếc đầu được mang đi trong bức kia là của người trung niên, ria mép bạc, còn thân thể ở đây rõ ràng là của một chàng trai trẻ.

Di sản

Thân thể này được xem là bức khỏa thân đầu tiên Botticelli vẽ từ người mẫu thật, dựa trên việc ông nghiên cứu nghệ thuật Hy Lạp, La Mã và Pollaiuolo. Thời học nghề với thợ kim hoàn hiện rõ qua sự chăm chút hình khối. Raffaello Borghini đã tả hai bức tranh nhỏ: Ridolfo Sirigatti tặng chúng cho Bianca Cappello, Nữ Đại công tước xứ Tuscany, để trang trí một phòng làm việc. Về sau chúng thuộc về Antonio de' Medici và Casino Mediceo di San Marco, được ghép trong một khung gỗ óc chó thành bộ tranh đôi, và vào Uffizi năm 1632.