The Death of Leonardo da Vinci

Một vị vua cúi xuống bên ông lão hấp hối và đỡ lấy đầu ông. Ingres hình dung hơi thở cuối của Leonardo da Vinci năm 1519, có vua Francis I của Pháp kề bên, và biến nó thành lời từ biệt cả một thời hoàng kim của nghệ thuật.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Leonardo da Vinci qua đời tại ngôi nhà Clos Lucé ở Amboise ngày 2 tháng 5 năm 1519. Ingres dựng cảnh theo lời kể của Giorgio Vasari trong cuốn Cuộc đời các nghệ sĩ, vốn không hoàn toàn chính xác, và nhất là theo một câu: để tỏ lòng quý mến và xoa dịu nỗi đau, nhà vua đã đỡ đầu ông. Ingres xem khoảnh khắc ấy là biểu tượng lặng lẽ cho sự khép lại của một thời đại nghệ thuật huy hoàng. Bức tranh năm 1818 do Pierre Louis Jean Casimir de Blacas, đại sứ Pháp tại Rome, đặt vẽ. Ingres phác ý tưởng bằng một bản vẽ màu nước, dán thêm giấy để nới rộng khổ, sửa tấm rèm, thêm một linh mục trẻ về sau và dùng giấy cắt để chỉnh bàn tay một vị hồng y.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy nhìn trước hết vào đôi tay nhà vua: ông không đeo găng, và gương mặt ông kề sát gương mặt Leonardo. Chiếc ghế phía sau nghiêng đi như thể ông vừa bật dậy, cho thấy cái chết đến đột ngột thế nào. Đức tin của Leonardo hiện qua chiếc bàn phủ khăn, chiếc chuông nhỏ, cuốn sách lễ, cây thánh giá và vị tu sĩ bên trái. Trên ngực ông là tấm huy chương nhỏ của Huân chương Saint Michel, cài như hoa cài áo kiểu thế kỷ 19. Sau giường, người thầy thuốc đứng trong bóng tối, tay đặt yên, việc của ông đã xong. Người đau buồn bên phải được nhận là Francesco Melzi, người bạn giàu có và học trò của Leonardo.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh là một lời tôn vinh kép. Nó tôn vinh những nghệ sĩ lớn của quá khứ, đồng thời mang tư tưởng Bảo hoàng cực đoan, như Ingres từng làm trong bức Henri IV và Sứ thần Tây Ban Nha: liên minh giữa ngai vàng và bàn thờ, những đức tính hoàng gia như lòng nhân và sự khiêm nhường, và sự hào phóng của Vương triều với mỹ thuật. Huân chương Saint Michel được trao cho thành tựu nghệ thuật và học thuật, và đem lại tước quý tộc. Đặt nó lên ngực Leonardo, Ingres nâng ông lên hàng quý tộc sau khi mất. Lựa chọn ấy có thể cho thấy Ingres nghĩ rằng Leonardo đã không được các vị vua bảo trợ ghi nhận hay ban thưởng xứng đáng khi còn sống.

Di sản

Bức tranh còn có tên thứ hai, Francis I đón hơi thở cuối của Leonardo da Vinci, gọi đúng cử chỉ nằm ở trung tâm. Tranh hiện treo tại Petit Palais ở Paris, tức Bảo tàng Mỹ thuật thành phố Paris, và Wikidata gắn nó với bộ sưu tập Dutuit tại đây. Khổ tranh nhỏ, khoảng 40 x 50,5 cm, một kích thước gần gũi cho một cảnh trang nghiêm đến vậy. Rất lâu sau Ingres trở lại đề tài này: một phiên bản khác, vẽ khoảng năm 1851, thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Smith College. Hai bức tranh cho thấy hình ảnh một vị vua ôm người nghệ sĩ hấp hối đã theo ông lâu đến thế nào.