Portrait of Giuliano de' Medici

Lọt giữa khung cửa sổ sáng bầu trời xanh thẳm, một chàng trai nhìn xuống với đôi mắt gần như khép. Tấm ván nhỏ ở Bergamo này thường được coi là bức đầu tiên trong ba chân dung Botticelli vẽ Giuliano de' Medici, người bị ám sát năm 1478.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Giuliano de' Medici là em trai của Lorenzo Vĩ đại. Ông bị giết năm 1478 trong âm mưu Pazzi, một cuộc mưu phản được Giáo hoàng Xíttô IV và các vương hầu Ý khác hậu thuẫn nhằm chấm dứt quyền cai trị của nhà Medici ở Firenze. Âm mưu thất bại: Lorenzo thoát nạn và những kẻ ám sát bị bắt. Ngay sau đó Botticelli được mời vẽ hình những kẻ chủ mưu bị kết án như những người bị treo cổ trên tường Palazzo Vecchio. Cũng trong thời gian ấy ông có lẽ đã vẽ Giuliano, ít nhất một lần khi còn sống và có thể thêm lần nữa sau khi ông mất dựa trên mặt nạ người chết, như đôi mi khép gợi ý, cùng các bản sao cho những ai muốn giữ kỷ niệm về chàng trai trẻ.

Điều nên ngắm kỹ

Như ở hai phiên bản kia, Giuliano được vẽ ở góc ba phần tư với đầu xoay mạnh sang phải đến mức gần như nhìn nghiêng. Một nếp nhăn hằn giữa trán; mũi khoằm và nhọn, tóc dày, đen và xoăn, cằm không rõ nét, môi trên mỏng và môi dưới dày. Đôi mắt gần như khép lại, ánh nhìn u buồn hướng xuống dưới. Ông mặc chiếc áo khoác đỏ viền lông thú của tầng lớp giàu có Firenze thời ấy. Ở đây thấy tay áo của chiếc sơ mi màu xanh lục nhạt. Phía sau, khung cửa sổ mở ra bầu trời xanh thẳm nhạt dần về phía chân trời, bậu cửa ngang cổ áo, nên khung cửa sáng bao lấy cái đầu đậm màu hơn và làm nó nổi bật nhờ tương phản.

Ý nghĩa và dụng ý

Bản Bergamo thường được xem là bức đầu tiên của loạt tranh, vì hình thức của nó nằm giữa sự phức tạp của bản Washington và sự giản dị của bản Berlin. Ở đây không có chim bồ câu, không có cành khô, không có khung cửa khép hờ, chỉ có bầu trời trong phía sau mái đầu. Thế nhưng ánh nhìn cúi xuống và đôi mắt gần nhắm vẫn y nguyên, và bài Wikipedia tiếng Pháp liên hệ đôi mi khép ấy với mặt nạ người chết. Bài viết đọc dáng người như một con người kiêu hãnh ý thức về địa vị cao của mình, ở đây đặt giữa không khí và ánh sáng.

Di sản

Cả ba phiên bản còn lại, ở Bergamo, Berlin và Washington, đều không rõ nguồn gốc, và các học giả vẫn chưa thống nhất bản nào là gốc, bản nào là sao chép, vì bề mặt tranh không còn tốt. Bài viết mô tả bức này là màu keo trứng trên gỗ, khoảng 54 x 36 cm, vẽ khoảng 1478 đến 1480; Wikidata lại ghi 59,5 x 39,3 cm và không ghi năm, nên hai nguồn lệch nhau về kích thước. Tranh được lưu giữ tại Accademia Carrara ở Bergamo.