Portrait of Eleazar Swalmius

Một mục sư Amsterdam râu dài trắng, đôi mắt hiền, đang với lấy một cuốn sách. Nhiều năm bức chân dung nằm trong kho vì bị chê là quá nhạt để là tranh Rembrandt, cho đến khi lớp véc ni vàng được tẩy đi và bậc thầy hiện ra trở lại.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rembrandt vẽ Eleazar Swalmius năm 1637, khi vị mục sư khoảng 55 tuổi. Sinh ở Rhoon, ông là con của mục sư Hendrick van de Swalme, gia đình có lẽ gốc Flanders. Như cha mình, Eleazar trở thành mục sư, thuộc phái Phản Remonstrant. Ông làm mục sư ở Poortugaal và Hoogvliet gần Rotterdam từ năm 1605, ở Schiedam từ 1612 đến 1622, rồi định cư ở Amsterdam, nơi ông qua đời và được chôn ở Oude Kerk năm 1652. Hai gia đình quen biết nhau: người em Carel của ông đã làm chứng khi Rembrandt và Saskia van Uylenburgh lập di chúc.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm toan khoảng 132 x 109 cm, vẽ vị mục sư gần như bằng người thật và hết sức giản dị. Trên nền nâu mờ, với vài cuốn sách khó nhận ra trên bàn, ông như đang cầm lấy một cuốn sách lớn nhưng không phô trương. Ông ngồi thoải mái trên chiếc ghế bành gỗ thấp, ở góc nhìn ba phần tư, và không nhìn xoáy vào ta. Đôi mắt ông hiền, mũi ửng đỏ, và bộ râu dài trắng khiến ông trông thân thiện hơn là uyên bác. Hãy tìm chữ ký Rembrandt f 1637 ở góc trên bên phải.

Ý nghĩa và dụng ý

Nguồn tư liệu thấy trong bức chân dung một bầu không khí thân mật, gần gũi, có lẽ vì họa sĩ và người mẫu quen biết nhau. Swalmius không được vẽ đang giảng đạo hay phô bày sự thông thái; ông chỉ hiện diện, gần và điềm tĩnh. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy từng khiến bức tranh bị nghi ngờ. Năm 1969, Horst Gerson viết rằng chữ ký có vẻ không gốc và tác phẩm quá nhạt, rồi gán nó cho học trò của Rembrandt là Govert Flinck. Giám tuyển Jeroen Giltaij đồng ý rằng ít thấy sức mạnh của Rembrandt và bộ râu vẽ sơ sài, dù ông không khẳng định được là Flinck.

Di sản

Suốt một thời gian dài, người ta tưởng bức tranh vẽ một thị trưởng Amsterdam, và năm 1727 nó được ghi như vậy trong bộ sưu tập của Công tước Orléans ở Palais Royal. Năm 1792 Louis Philippe Joseph d'Orléans bán toàn bộ bộ sưu tập. Sau khi qua các bộ sưu tập ở Anh, tranh được anh em nhà buôn Bourgeois ở Cologne bán cho Bảo tàng Mỹ thuật Hoàng gia Antwerp năm 1886 như một bức Rembrandt. Những nghi ngờ khiến tranh nằm trong kho, cho đến khi đợt phục chế cho thấy một lớp véc ni vàng dày đã che mất sắc da hồng. Ernst van de Wetering sau đó kết luận đây là tranh Rembrandt thật, và nay tranh có chỗ cố định trong bảo tàng.