Đại diện bác sĩ Félix Rey

Van Gogh vẽ bức chân dung này để cảm ơn người bác sĩ đã chữa trị cho ông. Thế nhưng, theo lời kể, gia đình vị bác sĩ lại dùng nó để bịt một lỗ thủng trên chuồng gà.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tháng Mười Hai năm 1888, tại Arles, Van Gogh trải qua cơn khủng hoảng, được các nguồn mô tả là một cơn động kinh hoặc loạn trí, trong đó ông cắt đi một phần tai. Ở bệnh viện thị trấn, ông được một bác sĩ trẻ, Félix Rey, chăm sóc. Van Gogh xuất viện ngày 7 tháng Một năm 1889, và bức chân dung này có lẽ được vẽ trong khoảng từ ngày đó đến ngày 17 tháng Một, khi một lá thư gửi em trai Theo nhắc đến việc tặng tác phẩm cho chính người mẫu làm kỷ niệm. Nói cách khác, đó là món quà tri ân của một bệnh nhân đang hồi phục dành cho người đã giúp mình lành bệnh. Bức tranh được ký bằng màu đỏ, kèm địa danh và thời gian: Arles, tháng Một năm 1889. Đó là chứng tích hiếm hoi của một khoảnh khắc mong manh mà đầy hy vọng trong đời họa sĩ.

Điều nên ngắm kỹ

Bức chân dung có kích thước khiêm tốn, khoảng 64 x 53 cm. Một mô tả ban đầu, dùng khi tranh qua tay giới buôn tranh, ghi giản dị: chân dung một người đàn ông, nhìn thẳng, hơi xoay sang phải, ký bằng màu đỏ với dòng chữ Vincent, Arles, tháng Một 1889. Hãy bắt đầu từ đó, với gương mặt vị bác sĩ gần như đối diện bạn, rồi tìm dòng chữ ký đỏ ấy. Các nguồn cho biết bức tranh mang phong cách 'Nhật hóa' mà Van Gogh theo đuổi thời kỳ này, chịu ảnh hưởng từ lòng ngưỡng mộ của ông với tranh khắc gỗ Nhật Bản, vốn chuộng đường viền rõ nét, những mảng màu phẳng mạnh mẽ và họa tiết trang trí. Khi ngắm, hãy để ý sức sống của bức tranh đến không phải từ bóng đổ sâu hay khối hình, mà từ màu sắc và hoa văn được đặt cạnh nhau đầy táo bạo.

Ý nghĩa và dụng ý

Van Gogh muốn bức tranh là một món quà riêng, một kỷ vật cho người bác sĩ đã chữa trị cho mình. Ý nghĩa của nó trước hết nằm trong mối quan hệ ấy: người họa sĩ trao đi điều duy nhất ông thực sự có thể trao, là nghệ thuật của mình, cho người đã chăm sóc ông lúc ông yếu đuối nhất. Thế nhưng món quà không được đón nhận như ông mong đợi. Theo các nguồn, Rey và gia đình thấy bức chân dung lố bịch và thiếu chân thực. Phong cách táo bạo, đậm chất Nhật Bản mà ngày nay ta trân trọng, trong mắt họ chỉ đơn giản là vẽ không giống. Khoảng cách giữa tầm nhìn của họa sĩ và thị hiếu của người mẫu chính là điều làm bức tranh thêm xót xa. Nó nhắc ta rằng cách nhìn của Van Gogh đã cấp tiến đến nhường nào vào thời của ông, ngay cả với những người gần gũi nhất.

Di sản

Số phận về sau của bức chân dung thật phi thường. Theo lời kể, gia đình Rey dùng nó hơn mười năm để chắn một lỗ thủng trên chuồng gà, rồi có lẽ cất lên gác xép. Năm 1901, họa sĩ trẻ Charles Camoin, đóng quân ở Arles, gặp Rey, nghe kể về bức tranh và có được nó; tranh sau đó qua tay một nhà buôn ở Marseille rồi đến Ambroise Vollard ở Paris. Sau những lần chuyển nhượng qua phòng tranh Cassirer ở Berlin và Eugène Druet ở Paris, năm 1908 nó về tay nhà sưu tập Nga Sergei Shchukin. Bị nhà nước Xô viết tịch thu sau Cách mạng Tháng Mười, bức tranh mất đi danh tính người mẫu cho đến khi học giả Jacob Baart de la Faille xác định lại đó là Rey vào năm 1924. Ngày nay tranh được trưng bày tại Bảo tàng Pushkin ở Moskva.

Có thể bạn chưa biết

Bức chân dung có lẽ được vẽ từ ngày 7 đến 17 tháng Một năm 1889, ngay sau khi Van Gogh xuất viện ở Arles.
Theo lời kể, gia đình Rey dùng tấm toan hơn mười năm để bịt lỗ thủng trên chuồng gà.
Họa sĩ Charles Camoin có được bức tranh từ Rey năm 1901 khi đang đóng quân ở Arles.
Danh tính người mẫu từng bị quên lãng cho đến khi Jacob Baart de la Faille xác định lại vào năm 1924.

Wikipedia · Wikidata