Hoa anh túc

Một bình hoa anh túc nhỏ rực sáng giữa nền tối. Trông thật khiêm nhường, vậy mà bức tranh Van Gogh này đã biến mất khỏi bảo tàng ở Cairo không chỉ một, mà hai lần.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Hoa anh túc, còn gọi là Bình hoa và Bình hoa Viscaria, được cho là do Vincent van Gogh vẽ năm 1887, ba năm trước khi ông qua đời. Khi ấy ông đang hấp thụ nhiều ảnh hưởng mới, và bức tranh này phản ánh đặc biệt một trong số đó: lòng ngưỡng mộ sâu sắc dành cho Adolphe Monticelli, một họa sĩ lớn tuổi hơn mà tác phẩm đã gây ấn tượng mạnh với ông khi lần đầu thấy ở Paris năm 1886. Monticelli nổi tiếng với những bức tranh hoa được vẽ dày dặn trên nền tối, và bức tranh tĩnh vật nhỏ của Van Gogh đi theo tấm gương ấy. Ngoài điều này, các nguồn tư liệu nói rất ít về hoàn cảnh ra đời của tranh, nên câu chuyện của nó chủ yếu được kể qua những gì nó thể hiện và qua những biến cố phi thường nó trải qua về sau.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh nhỏ, khoảng 65 x 54 xen-ti-mét, nên nó mời ta bước lại gần. Một chiếc bình cắm bó hoa anh túc vàng và đỏ, và cả bó hoa nổi bật trên nền tối. Sự tương phản ấy là chìa khóa của bức tranh: sắc đỏ và vàng ấm áp của cánh hoa dường như phát sáng chính vì nền xung quanh quá sâu và trầm. Cách để những bông hoa tươi sáng hiện lên từ bóng tối này chính là sợi dây nối bức tranh với Monticelli, họa sĩ mà Van Gogh ngưỡng mộ. Hãy dành một chút thời gian cho mắt quen dần, như bước từ bóng râm vào ánh nến, và những đóa hoa sẽ bắt đầu nhô ra khỏi khoảng tối quanh chúng.

Ý nghĩa và dụng ý

Là một bức tranh tĩnh vật, Hoa anh túc không nhằm kể chuyện mà nói về màu sắc và tâm trạng. Ý nghĩa của nó phần lớn nằm ở những gì nó cho ta biết về quá trình phát triển của Van Gogh. Được vẽ năm 1887, tranh cho thấy ông học hỏi từ một nghệ sĩ khác, chọn lối vẽ hoa trên nền tối đầy tâm trạng của Monticelli thay vì chỉ ghi lại một bó hoa. Chính những bông anh túc đỏ và vàng mang lại năng lượng cho bức tranh, bừng lên trên nền tối. Các nguồn không ghi nhận một hệ thống biểu tượng cụ thể nào cho tác phẩm, nên tốt nhất hãy thưởng thức nó như một bài học về cách màu sắc mãnh liệt trở nên sống động khi gặp bóng tối, bài học sẽ định hình những tác phẩm tươi sáng, táo bạo hơn của ông trong những năm sau.

Di sản

Hoa anh túc thuộc về Bảo tàng Mohamed Mahmoud Khalil ở Cairo, và nổi tiếng trên hết vì những lần biến mất. Tranh bị đánh cắp ngày 4 tháng 6 năm 1977 và được tìm lại mười năm sau tại Kuwait. Tháng 8 năm 2010, tranh lại bị đánh cắp khỏi chính bảo tàng ấy. Vài giờ sau vụ trộm, giới chức Ai Cập đã lầm tưởng rằng họ tìm lại được tranh khi hai nghi phạm người Ý định lên máy bay tại sân bay quốc tế Cairo. Tháng 10 năm 2010, một tòa án Ai Cập tuyên 11 nhân viên bộ văn hóa, trong đó có Thứ trưởng Văn hóa Mohsen Shaalan, phạm tội tắc trách; sau phúc thẩm, Shaalan chấp hành một năm tù, kết thúc năm 2013. Doanh nhân Naguib Sawiris đã treo thưởng cho thông tin giúp tìm lại bức tranh. Câu chuyện của nó nhắc ta rằng di sản chung mong manh biết bao.