Con chó

Cái đầu nhỏ của một chú chó ngước lên trên một sườn dốc tối, gần như bị nuốt chửng bởi khoảng trời vàng đất mênh mông, trống rỗng. Chẳng có gì khác, vậy mà các họa sĩ gọi đó là bức tranh đẹp nhất thế giới.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1819, Francisco Goya mua một ngôi nhà hai tầng nhỏ bên bờ sông Manzanares gần Madrid, tên là Quinta del Sordo, tức Biệt thự của người điếc. Tên gọi đến từ một chủ cũ, nhưng chính Goya cũng gần như điếc sau một trận ốm năm 1792. Ngoài bảy mươi tuổi, từng qua hai cơn bệnh hiểm nghèo và chua xót trước những xung đột tàn phá Tây Ban Nha, từ 1819 đến 1823 ông vẽ mười bốn tác phẩm sơn dầu thẳng lên tường nhà. Ban đầu là những hình ảnh tươi sáng hơn, rồi ông phủ lên tất cả bằng những cảnh ám ảnh nay gọi là Tranh Đen. Con chó nằm trên tầng hai, không dành cho công chúng.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh chia thành hai phần không đều. Phần lớn là khoảng trời màu vàng đất đục. Bên dưới, một sườn dốc nâu sẫm nhỏ hơn uốn cong lên phía phải, nhạt dần thành đen. Trên mép sườn dốc ấy là đầu chú chó: mõm ngẩng lên, tai cụp ra sau, mắt nhìn lên và hướng về bên phải. Phần thân bị che khuất bởi khối tối không rõ hình thù. Hãy tìm thêm một bóng mờ sẫm lơ lửng phía trên, thường được xem là dấu vết của bức tranh cũ Goya đã vẽ đè. Tấm biển ở Prado mô tả chú chó đang gặp nạn, dường như sắp chết đuối.

Ý nghĩa và dụng ý

Không ai biết chắc Goya muốn nói gì, nên bức tranh khơi gợi vô số cách hiểu. Nó thường được xem là biểu tượng cho cuộc vật lộn vô vọng trước những thế lực hiểm ác: khối đen là cát lún hay đất vùi lấp chú chó, và sau khi vùng vẫy thất bại, nó chỉ còn biết ngước nhìn trời chờ một sự cứu rỗi chẳng bao giờ đến. Khoảng trời bao la càng làm nỗi cô độc thêm sâu. Người khác lại thấy một chú chó dè dặt ngẩng đầu, sợ điều gì ngoài khung tranh, hay hình ảnh của sự bỏ rơi. Robert Hughes nhận xét rằng nỗi bi cảm của nó chạm đến ta ở tầng sâu hơn mọi câu chuyện.

Di sản

Khi Goya sang Pháp sống lưu vong năm 1823, ngôi nhà được để lại cho cháu nội Mariano. Năm 1874, chủ mới là chủ ngân hàng người Pháp Émile d'Erlanger cho chuyển các bức bích họa đang xuống cấp sang vải, dưới sự chỉ đạo của Salvador Martínez Cubells, giám tuyển bảo tàng Prado. Sau khi trưng bày ở Paris năm 1878, ông tặng chúng cho nhà nước Tây Ban Nha. Ngày nay Con chó ở Bảo tàng Prado. Antonio Saura gọi nó là bức tranh đẹp nhất thế giới, còn Joan Miró trong lần cuối đến Prado đã xin được xem nó cùng Las Meninas.