Jeanne-Antoinette Poisson, Marquise de Pompadour

Người tình được vua sủng ái cầm hộp phấn hồng ở một tay, cây cọ ở tay kia, sắp tô lên má mình. Bức chân dung của Boucher khởi đầu là một bức bán thân nhỏ, rồi lớn dần từng dải toan thành một cảnh về việc ai nắm quyền tạo nên hình ảnh.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Boucher vẽ Madame de Pompadour, người tình của vua Louis XV, năm 1750, khi bà 37 tuổi. Tranh được biết đến với tên Pompadour bên bàn trang điểm. Lúc ấy bà mắc chứng đau nửa đầu, sốt, co giật và nhiều bệnh khác; bà gầy rộc, da vàng và nhăn. Vì thế thân hình khỏe khoắn và làn da trắng mịn trong tranh thể hiện tuổi trẻ và nhan sắc đã qua của bà, chính nhan sắc giúp bà trở thành người được vua sủng ái, hơn là người phụ nữ của năm 1750. Bà thường đặt Boucher vẽ chân dung trong một mối hợp tác nghệ thuật lâu dài.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh đã đổi hình dạng nhiều lần. Ban đầu là bức bán thân hình chữ nhật nhỏ, cắt sát quanh gương mặt. Sau đó Boucher nối thêm nhiều dải toan chữ nhật, vẽ thêm cảnh bàn trang điểm xung quanh, và cuối thế kỷ 18 tranh lại được sửa thành hình bầu dục. Một tay bà cầm hộp phấn hồng nhỏ hình chữ nhật, tay kia cầm cây cọ vừa chấm màu. Hồng nhạt và trắng chiếm ưu thế, đúng những màu mỹ phẩm thời thượng nhất khi ấy, điểm thêm những bông hoa xanh trên tóc và dải ruy băng xanh cạnh gương. Nét cọ nhẹ như lông vũ trông gần như phấn đang được phủ lên da.

Ý nghĩa và dụng ý

Các sử gia nghệ thuật xem việc trang điểm cùng những lần sửa bố cục là một cách tìm hiểu việc Pompadour tự định hình hình ảnh của mình. Động tác bà tô phấn hồng song song với việc Boucher tô sơn dầu, xóa mờ ranh giới giữa họa sĩ và người mẫu, và khi ông cầm cọ thì bà định hướng cách mình được thể hiện, như một người phụ nữ quan trọng và giàu có. Phấn hồng khi ấy làm nổi làn da trắng và là dấu hiệu của địa vị cao cùng vẻ thanh lịch cung đình. Khi bà được phong làm thị nữ của hoàng hậu năm 1756, người ta chờ bà bỏ phấn hồng và váy áo phù phiếm; trái lại, bà xuất hiện còn lộng lẫy hơn bao giờ hết.

Di sản

Nét cọ tinh tế, màu phấn và đề tài gợi cảm của Boucher là đặc trưng của phong cách Rococo, và bảng màu của ông thời ấy vừa được khen vừa bị chê. Bức chân dung này được xem là mới mẻ ở cách tiếp cận kép về sự tự thể hiện: người được vẽ hiện lên như tác giả của chính hình ảnh mình, không chỉ là người mẫu. Việc bà phô bày phấn hồng sản xuất tại Pháp còn được hiểu là ủng hộ hàng Pháp và thể hiện gu thời thượng. Wikidata ghi tranh thuộc Bảo tàng Fogg, hệ thống Bảo tàng Nghệ thuật Harvard.