Cô gái mặc trắng

Cô đứng gần đến mức gần như lấp kín khung tranh, vậy mà đôi mắt chìm trong bóng tối dường như đang nhìn về nơi rất xa: một trong những gương mặt lặng lẽ của mùa hè cuối cùng đời Van Gogh.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Cô gái áo trắng, còn gọi là Cô gái đứng trước cánh đồng lúa mì, được vẽ năm 1890 tại Auvers-sur-Oise, trong những tháng cuối đời Van Gogh. Tháng Năm, ông rời Saint-Rémy, ở Paris ba ngày bồn chồn bên em trai Theo, vợ Theo là Johanna cùng đứa con nhỏ, rồi về Auvers dưới sự chăm sóc của bác sĩ Paul Gachet. Một thời gian ông có vẻ khá hơn, làm việc với tốc độ đáng kinh ngạc: từ tháng Năm đến khi qua đời ngày 29 tháng Bảy, ông vẽ khoảng bảy mươi bức tranh, hơn một bức mỗi ngày. Nhưng lo âu dồn lại, từ bệnh của đứa cháu đến khó khăn công việc của Theo, và sau một chuyến về Paris, ông viết rằng mình không còn thấy tương lai nào nữa.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy để ý trước hết cô gái chiếm bao nhiêu phần bức tranh. Van Gogh để cô lấp gần hết không gian, kéo cô lại rất gần chúng ta, đứng trước nền lúa mì. Rồi nhìn vào gương mặt. Ông phủ bóng lên đó và trao cho cô một ánh nhìn mà giới nghiên cứu gọi là xa xăm, không tập trung. Sự kết hợp ấy gây xao động một cách dịu dàng: cô ở gần, gần như chạm tới được, nhưng tâm hồn dường như ở nơi khác. Van Gogh từng tả một người mẫu trong những tuần này là một phụ nữ nông thôn đội chiếc mũ vàng lớn thắt nơ xanh da trời, và cô xuất hiện trong một bức khác ở Auvers, có thể là Thiếu nữ nông thôn đội mũ rơm ngồi giữa lúa mì.

Ý nghĩa và dụng ý

Các nhà sử học nghệ thuật xem tác phẩm này là ví dụ về cách họa sĩ dùng mặt phẳng tranh để định hình mối quan hệ giữa người xem và nhân vật. Đưa cô gái lại gần nhưng giữ ánh nhìn của cô khép lại, Van Gogh khiến khoảng cách cảm xúc trở nên thấm thía. Về sau, các tác giả viết về nghệ thuật hiện đại đã so sánh bức tranh với một bức chân dung hàn lâm tỉ mỉ năm 1900, cho rằng cái nhìn trực tiếp, giản lược của Van Gogh chứa đựng cảm xúc phong phú hơn sự giống y thật. Khó mà không đọc bức tranh qua tâm trạng u tối những tuần cuối, nhưng bản thân nó không kể chuyện, chỉ có một con người đứng giữa lúa mì, vừa hiện diện vừa xa vời.

Di sản

Sau khi Van Gogh mất, bức tranh ở lại với người em dâu Johanna van Gogh-Bonger, người đã bán nó năm 1908. Tác phẩm sau đó qua tay các nhà buôn và nhà sưu tập ở La Haye và Zürich, trước khi nhà sưu tập New York Chester Dale có được nó năm 1951. Dale để lại tranh cho Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia ở Washington, D.C., nơi nó thuộc Bộ sưu tập Chester Dale từ năm 1963. Wikidata ghi tên bảo tàng bằng tiếng Tây Ban Nha là Galería Nacional de Arte. Ngày nay, bức chân dung là chứng nhân dịu dàng cho đợt sáng tác dồn dập ở Auvers: lời nhắc rằng ngay cả trong những tuần cuối, Van Gogh vẫn chăm chú nhìn những con người bình dị.

Có thể bạn chưa biết

Tác phẩm còn có tên Cô gái đứng trước cánh đồng lúa mì và Người phụ nữ giữa đồng ngô.
Ở Auvers, từ tháng Năm đến khi qua đời ngày 29/7/1890, Van Gogh vẽ khoảng 70 bức tranh.
Từ năm 1963, tranh thuộc Bộ sưu tập Chester Dale tại Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia, Washington.

Wikipedia · Wikidata