Cây bách

Hai cây bách vươn lên như những ngọn lửa sẫm màu giữa bầu trời cuộn xoáy. Van Gogh vẽ chúng khi đang sống trong một nhà thương, và ông thấy chúng đẹp như một ngọn tháp đá Ai Cập.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tháng Năm năm 1889, Vincent van Gogh vào nhà thương Saint-Paul ở Saint-Rémy, vùng Provence, với tư cách bệnh nhân. Ngay cả ở đó, ông vẫn được phép tiếp tục vẽ, và ông hướng về phong cảnh xung quanh. Trong những đề tài cuốn hút ông có những cây bách và cây thông của vùng này. Ông tả cây bách đẹp về đường nét và tỷ lệ, như một ngọn tháp đá Ai Cập, và niềm say mê ấy đã thành cả một loạt tranh. Những cây bách, sơn dầu trên toan, vẽ khoảng tháng Sáu năm 1889, ra đời ngay sau khi ông đến nơi. Tranh vẽ một cặp cây bách giữa đồng quê nước Pháp. Với một người bị bệnh tật giam hãm, việc ra ngoài ngắm những cái cây cao vút này là cách giữ cho nghệ thuật, và chính mình, còn sống.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy để những cái cây dẫn lối. Hai cây bách chiếm lĩnh mặt tranh, một khối sẫm thẳng đứng vươn gần hết chiều cao của bức tranh khổ dọc, khoảng 93 x 74 cm. Dáng của chúng gợi đúng hình ngọn tháp đá mà Van Gogh nghĩ tới: hẹp, thẳng, gần như một công trình kiến trúc. Quanh chúng, đồng quê và bầu trời tràn đầy chuyển động; danh mục đề tài của Wikidata còn ghi cả sự cuộn xoáy, cùng mặt trăng và garrigue, lớp cây bụi đặc trưng của Provence. Hãy tìm vầng trăng lưỡi liềm trên trời và đám cây thấp dưới gốc. Rồi lại gần, xem chính lớp sơn như xoắn lại, xoáy tròn, khiến những cái cây không còn là vật tĩnh mà như những hình hài đang sống, đang vươn lên.

Ý nghĩa và dụng ý

Trong văn hóa Địa Trung Hải, cây bách từ lâu gắn với nghĩa trang và tang tóc, và ta dễ muốn đọc những cái cây sẫm màu này qua nỗi đau của Van Gogh ở nhà thương. Nhưng chính lời ông lại hướng về chỗ khác. Điều ông ca ngợi là hình dáng của chúng: đường nét, tỷ lệ, cú vươn thẳng lên dứt khoát của một ngọn tháp đá. Với ông, cây bách dường như là một thử thách tột bậc về bố cục và màu sắc, một nốt trầm đủ sức đứng vững giữa ánh sáng chói chang phương Nam. Nhìn như vậy, bức tranh không hẳn là một lời than, mà là một hành động chú tâm: một người nghệ sĩ giữa áp lực lớn đã tìm thấy ở hai cái cây một hình khối đủ mạnh và vững để dựng nên cả bức tranh.

Di sản

Van Gogh không giấu kín bức tranh này. Nó được trưng bày tại Salon des Indépendants năm 1890 ở Paris, một trong số ít lần tranh ông ra mắt công chúng khi ông còn sống, và cuộc đời ông cũng khép lại ngay trong năm ấy. Những cây bách thuộc loạt tranh cây cối ở Saint-Rémy, nay là một trong những mạch dễ nhận ra nhất trong nghệ thuật cuối đời của ông, chung một nguồn năng lượng cuộn xoáy với các tác phẩm khác cùng năm. Ngày nay bức tranh treo tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York, nơi người xem có thể đứng trước những cái cây ông từng ví với ngọn tháp đá và cảm nhận cùng sức kéo vươn lên đã mê hoặc ông vào mùa hè năm 1889.

Có thể bạn chưa biết

Van Gogh vẽ tranh khoảng tháng Sáu năm 1889, ngay sau khi đến nhà thương Saint-Paul ở Saint-Rémy.
Ông tả cây bách đẹp về đường nét và tỷ lệ, như một ngọn tháp đá Ai Cập.
Bức tranh được trưng bày tại Salon des Indépendants năm 1890 ở Paris.
Hiện tranh treo tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, New York.

Wikipedia · Wikidata