Comtesse d'Haussonville

Một nữ bá tước trẻ trong váy lụa xanh xám đặt một ngón tay bên môi, tấm lưng phản chiếu trong gương phía sau. Bà thấy những buổi ngồi mẫu thật chán, Ingres lo mình chưa bắt được nét duyên của bà, còn một chính khách đùa rằng họa sĩ hẳn đang yêu.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Người mẫu là Louise de Broglie, Nữ bá tước d'Haussonville, thuộc dòng họ Broglie giàu có, học vấn cao, về sau là nhà viết tiểu luận, tiểu sử và tiểu thuyết. Bà 27 tuổi khi bức chân dung hoàn thành năm 1845. Hai ba năm trước đó Ingres đã vẽ phác bằng phấn đen và bắt đầu một bản sơn dầu có tư thế đảo ngược và không có gương. Những buổi ngồi mẫu dài và chậm; bà than rằng chín ngày liền Ingres chỉ vẽ một bàn tay. Khi bà mang thai đứa con thứ ba và không thể ngồi mẫu nữa, bản đầu tiên ấy bị bỏ dở. Tác phẩm cuối cùng có chữ ký và ngày tháng ở góc dưới bên trái.

Điều nên ngắm kỹ

Bảng màu gồm xanh nhạt, xám, nâu, vàng kim và trắng. Bà nhìn thẳng về phía ta với vẻ e ấp, thường được so với bức Madame Moitessier vẽ sau này. Chiếc váy lụa nhiều nếp gấp được vẽ cùng màu xanh xám lạnh như đôi mắt bà, và một dải ruy băng đỏ thắm cài sau mái tóc rẽ ngôi. Ingres dùng lại một mô típ từ bức Madame de Senonnes năm 1814: nhân vật phản chiếu trong tấm gương phía sau. Trên bàn trang điểm có đồ viết, lọ, hoa và một chiếc bình phương Đông trang trí cầu kỳ. Hai cử chỉ chính là ngón trỏ trái đặt bên miệng và cánh tay phải uốn lượn, dài bất thường.

Ý nghĩa và dụng ý

Năm 1845, lúc danh tiếng lên đến đỉnh, Ingres chỉ nhận vẽ hai bức chân dung, bức này và bức Nam tước phu nhân de Rothschild, dù ông coi chân dung thấp kém hơn tranh lịch sử. Ngày nay ông lại nổi tiếng nhất nhờ chính những bức như thế. Vốn hay trái tính, ông nói mình chưa lột tả hết vẻ duyên dáng của người mẫu, nhưng gia đình bà thì rất vui. Ông kể rằng Adolphe Thiers, khi đến xem cùng người mẫu, cứ lặp lại rằng Ingres hẳn phải yêu bà mới vẽ bà như thế. Baudelaire khen sự gợi cảm của tranh và gọi Ingres là họa sĩ tiêu biểu nhất về phụ nữ.

Di sản

Lần đầu ra mắt ở Paris, tại triển lãm Bonne-Nouvelle năm 1846 bên cạnh bức Grande Odalisque, tranh gây nên điều Ingres gọi là một cơn bão tán thưởng trong gia đình và bạn bè bà. Tranh ở lại với gia đình khoảng tám mươi năm, được trưng bày năm 1855, 1867, 1874 và 1910, được khắc in và chụp ảnh. Sau khi Paul-Gabriel d'Haussonville mất năm 1924, những người thừa kế bán tranh cho nhà buôn Georges Wildenstein, và Frick Collection mua lại năm 1927. Tranh gần như luôn được trưng bày ở New York từ khi bảo tàng mở cửa năm 1935, và khác với những tranh do chính Frick mua, bức này có thể cho mượn.