Bonaparte, First Consul

Napoléon trong bộ quân phục đỏ của quan chấp chính, tay luồn vào áo, sắp ký sắc lệnh xây lại một khu ngoại ô đổ nát. Ingres khi ấy 23 tuổi và chưa bao giờ được Napoléon ngồi làm mẫu.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Ngày 1 tháng 8 năm 1803, Bonaparte dừng hai ngày ở Liège trong chuyến diễu hành khải hoàn qua chín tỉnh mới sáp nhập. Đám đông khổng lồ tụ tập, có người quỳ trên đường ông đi. Ở khu Amercœur, bị pháo kích tàn phá khi quân Áo rút đi năm 1794, ông xúc động trước cảnh khốn khó của cư dân và ra sắc lệnh cấp tiền xây dựng lại. Để tỏ lòng hài lòng, ông hứa tặng thành phố một bức chân dung mình do Ingres vẽ. Ingres là một trong năm họa sĩ được đặt vẽ chân dung toàn thân Napoléon cho Liège, Antwerp, Dunkerque, Bruxelles và Gent, những thành phố mới về tay Pháp năm 1801.

Điều nên ngắm kỹ

Napoléon, 34 tuổi, đứng với bàn tay phải sắp ký một văn bản đề Faubourg d'Amercœur rebâti, khu ngoại ô Amercœur được xây lại. Ông không còn là nhà cách mạng tóc dài, cũng không mặc quân phục xanh như trong bức Bonaparte trên cầu Arcole của Gros, mà tóc ngắn, mặc quân phục đỏ của quan chấp chính nền cộng hòa. Thay vì đặt tay lên kiếm theo kiểu nhà binh, ông chọn dáng dân sự, luồn tay vào áo, cử chỉ thường dùng trong chân dung các nhà cầm quyền để gợi sự điềm tĩnh, vững vàng. Sau tấm rèm vén lên là nhà thờ chính tòa Thánh Lambert, được vẽ nguyên vẹn.

Ý nghĩa và dụng ý

Ingres không được Bonaparte ngồi mẫu nên dựa vào tư thế trong một bức chân dung năm 1802 của Antoine-Jean Gros. Sắc lệnh trong tranh nhằm cho thành phố mới sáp nhập thấy lợi ích của việc thuộc về nước Pháp và để chiếm hữu thành phố một cách biểu tượng. Nhà thờ là một hư cấu có chủ ý: thực tế nó đang bị phá dỡ trong cuộc Cách mạng Liège. Vẽ nó nguyên vẹn nói về sự hòa giải giữa Cộng hòa Pháp và Giáo hội Công giáo sau nhiều năm quan hệ xấu, và về sự bảo hộ mà Cộng hòa dành cho Giáo hội trong hiệp ước năm 1801.

Di sản

Bonaparte nói bức chân dung sẽ được gửi đến một năm sau, và nay tranh thuộc Bảo tàng Curtius ở Liège. Wikipedia ghi tranh năm 1804, còn Wikidata ghi 1803, năm của chuyến thăm và đơn đặt hàng. Ingres mới ra mắt tại Salon trước đó một năm, nên đơn đặt hàng chính trị này đến ngay buổi đầu sự nghiệp. Bức chân dung vẫn là một bài học về cách hình ảnh có thể mang những lời hứa của quyền lực: một khu phố được xây lại, một nhà thờ được phục hồi, một người cầm quyền bình thản.