Baronne de Rothschild

Bà ngả người về phía trước trên chiếc sofa đỏ, váy lụa hồng, chân bắt chéo, như đang trò chuyện giữa một buổi tiệc. Ingres từng từ chối bà, rồi mất sáu năm mới vẽ xong, và vừa ca ngợi vừa nguyền rủa nghề vẽ chân dung trong cùng một câu.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Betty de Rothschild, một trong những phụ nữ giàu nhất châu Âu và là nhà bảo trợ nghệ thuật hàng đầu Paris, lần đầu nhờ Ingres vẽ mình năm 1841. Ông vốn ngại vẽ chân dung, tin rằng tranh lịch sử mới là nghệ thuật cao hơn, nên từ chối. Sau khi gặp bà ở một buổi khiêu vũ và thấy bà duyên dáng, ông nhận lời. Năm 1842 ông viết cho bạn rằng một buổi ngồi mẫu đã tốn của ông cả chục lá thư, và kết lại: chân dung muôn năm, cầu Chúa nguyền rủa chúng. Đầu tháng 2 năm 1843 phần đầu gần xong, nhưng tháng 6 năm 1844 ông vẽ lại từ đầu, có lẽ vẽ đè lên bản cũ. Tranh hoàn thành năm 1848.

Điều nên ngắm kỹ

Bà mặc váy dạ hội lụa hồng có nhiều hàng xếp nếp, viền ren và nơ ruy băng, đội mũ nhung đen cắm lông đà điểu. Bà ngồi thấp trong khung tranh, tạo vẻ mong manh dù góc trên bên phải có huy hiệu và dòng chữ gia tộc. Hãy để ý đôi chân bắt chéo: nhà sử học nghệ thuật Aileen Ribeiro nhận xét tư thế này có thể bị coi là hơi táo bạo theo sách phép tắc thời đó. Giới phê bình cũng bàn về ánh sáng lạ, bóng trên váy được vẽ phẳng hơn chỗ sáng, và đôi tay gần như không xương.

Ý nghĩa và dụng ý

Ingres muốn phủ lên những biểu tượng giàu sang của bà vẻ trang nghiêm và duyên dáng của nghệ thuật Phục Hưng, nhất là Raphael, đồng thời giữ sự làm chủ đường nét mà ông ngưỡng mộ ở Jan van Eyck. Các nhà sử học nghệ thuật xem sự kết hợp ấy là điều tách ông khỏi những người cùng thời theo hướng hiện đại. Ông dường như chốt bố cục ngay buổi đầu, và phần thân trên có thể gợi từ một bức phấn màu của Jean-Étienne Liotard mà ông yêu thích. Nền nâu trầm làm chiếc váy và gương mặt trái xoan gần như lý tưởng của bà bừng sáng. Bức tranh từng được gọi là hình ảnh xa hoa nhất mà vẫn gần gũi của giữa thế kỷ 19.

Di sản

Bức chân dung treo trong phòng khách của Betty cho đến khi bà mất năm 1886. Tranh được cho mượn trưng bày ở triển lãm Ingres sau khi ông qua đời tại Paris năm 1867, nhưng từ đó hiếm khi ra mắt công chúng. Trong thời Đức chiếm đóng Pháp ở Thế chiến thứ hai, tranh bị tịch thu từ các cháu của bà như tài sản của người Do Thái. Tháng 6 năm 1946 tranh được trả lại gia đình và trưng bày ở Paris cùng những tác phẩm hồi hương khác. Tranh xuất hiện lần nữa trong triển lãm kỷ niệm một trăm năm Ingres tại Petit Palais năm 1967 và 1968. Vẻ đẹp của bà cũng truyền cảm hứng cho bài thơ Thiên thần của Heinrich Heine.