An Old Man in Military Costume

Một ông già lo âu, đeo giáp cổ bằng kim loại và đội mũ cắm lông đà điểu, nhìn thẳng vào ta. Ẩn bên dưới ông, lộn ngược, là một gương mặt khác: chàng trai trẻ mà Rembrandt vẽ trước rồi xoay đi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rembrandt vẽ bức sơn dầu trên gỗ này khoảng năm 1630 hoặc 1631, khi ông còn sống ở Leiden. Tấm gỗ gồm hai tấm ván sồi vùng Baltic, đốn năm 1622 và ghép dọc, lấy từ cùng một cây với gỗ của hai tác phẩm khác là Đầu một thiếu nữ và Bữa tối ở Emmaus. Bảo tàng J. Paul Getty mua tranh năm 1978. Năm 1994, Dự án Nghiên cứu Rembrandt nghi ngờ quyền tác giả, nhưng các chuyên gia như Seymour Slive, Egbert Haverkamp-Begemann và Walter Liedtke vẫn khẳng định đây là tranh của Rembrandt, và ý kiến ấy từ đó được chấp nhận rộng rãi.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh là một tronie, tức nghiên cứu một gương mặt có cá tính chứ không phải chân dung một người cụ thể. Ông già trông lo âu. Ông mặc tấm giáp ngực hay giáp cổ bằng kim loại cài đinh tán và đội mũ cắm lông đà điểu. Mặt ông hướng thẳng về ta còn thân xoay ba phần tư, nên đường vai và nét cong của chiếc lông tạo chiều sâu. Rembrandt tả kỹ dấu vết tuổi tác: nếp nhăn quanh mũi và mắt, râu ria lưa thưa, đôi mắt ướt viền mi dưới ửng hồng, tất cả được chiếu sáng từ góc trên bên trái.

Ý nghĩa và dụng ý

Bộ trang phục quân nhân có thể tượng trưng cho cuộc kháng chiến của người Hà Lan chống Tây Ban Nha dòng Habsburg. Độ tương phản sáng tối mạnh và lớp sơn đục là nét tiêu biểu của Rembrandt những năm 1630. Người mẫu, đôi khi được cho là cha của họa sĩ, xuất hiện cả trong các tác phẩm khác như Ông già đội mũ lông năm 1630 ở Innsbruck. Dù có phải người cha hay không, thể loại tronie cho phép Rembrandt khám phá nỗi lo và tuổi già như những biểu cảm tự thân, trao cho một gương mặt vô danh sức nặng của cả một đời người.

Di sản

Ảnh chụp X quang năm 1968 cho thấy dưới lớp sơn có một bức tranh cũ hơn, đầu một chàng trai trẻ, lộn ngược so với ông già. Năm 2015, công nghệ mới tái dựng được một phần bức ấy bằng màu: chàng trai nhìn ba phần tư, mặc áo khoác xanh lam hoặc xanh lục, cũng đeo giáp cổ. Một nghiên cứu năm 2019 cho biết thêm. Rembrandt vẽ chàng trai trước, rồi vì vướng đường nối dọc của tấm gỗ, ông xoay ngược tấm gỗ và vẽ bức chân dung thứ hai đè lên, đặt gương mặt mới trùng với gương mặt cũ để các vùng bóng khớp nhau.

Có thể bạn chưa biết

Sơn dầu trên gỗ sồi, khoảng 1630-1631, vẽ ở Leiden.
Một tronie, nghiên cứu gương mặt chứ không phải chân dung.
Bên dưới có chân dung một chàng trai lộn ngược, phát hiện bằng X quang năm 1968.
Ở Bảo tàng J. Paul Getty từ năm 1978.

Wikipedia · Wikidata