Một đôi giày

Một đôi giày cũ mòn mua ở chợ trời Paris, dưới tay Van Gogh, đã trở thành thứ được gọi là đôi giày nổi tiếng nhất trong lịch sử nghệ thuật hiện đại.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1886, Vincent van Gogh đang sống ở Paris. Tại một khu chợ trời, ông bắt gặp một đôi giày cũ mòn, mua về rồi mang đến xưởng vẽ của mình ở Montmartre. Theo một số nguồn, đôi giày không vừa chân ông, nên thay vì mang, ông biến chúng thành đạo cụ để vẽ. Từ tháng Chín đến tháng Mười Một năm 1886, ông hoàn thành bức tranh tĩnh vật này, có tên tiếng Hà Lan là Schoenen. Đó không phải lần duy nhất ông vẽ đề tài ấy. Bên cạnh bức năm 1886, Van Gogh còn vẽ những phiên bản khác về đôi giày trong các năm 1886 và 1887, nhiều lần quay lại với một đồ vật khiêm nhường mà phần lớn họa sĩ sẽ bỏ qua.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh nhỏ, chỉ 37,5 x 45 cm, và đề tài chỉ là một đôi giày. Hãy dành chút thời gian để cảm nhận sự giản dị ấy. Không có người, không có phong cảnh, không có câu chuyện theo kiểu thường thấy; chính đôi giày là toàn bộ bức tranh. Hãy nhìn chúng như cách Van Gogh đã tìm thấy: cũ kỹ, đã qua sử dụng, mang dấu những bước chân của người khác trước khi đến xưởng vẽ của ông. Để ý cách bức tranh đưa ta lại thật gần một vật bình thường, thứ vẫn nằm quên lãng bên cửa. Khổ tranh nhỏ mời ta đứng sát và nhìn kỹ.

Ý nghĩa và dụng ý

Một đôi giày có thể mang ý nghĩa gì? Sau khi Van Gogh qua đời, bức tranh trở thành đề tài của nhiều phân tích lịch sử nghệ thuật và triết học. Triết gia Martin Heidegger, sử gia nghệ thuật Meyer Schapiro, nhà phê bình Fredric Jameson và triết gia Jacques Derrida nằm trong số những người viết về nó, mỗi người tìm thấy ở đôi giày cũ một điểm khởi đầu để suy nghĩ về nghệ thuật, lao động, sở hữu và chân lý. Điều được ghi lại chỉ là Van Gogh mua chúng ở chợ trời và chúng không vừa chân ông. Khoảng cách giữa một món đồ cũ và sức nặng ý nghĩa đặt lên nó về sau chính là một phần sức hút lâu bền của bức tranh.

Di sản

Hiếm bức tranh tĩnh vật nào đi xa khỏi xưởng vẽ đến vậy. Tác phẩm từng được mô tả là đôi giày nổi tiếng nhất trong lịch sử nghệ thuật hiện đại, danh tiếng được vun đắp không chỉ bởi khách tham quan mà bởi nhiều thế hệ nhà tư tưởng đã trở lại với nó trong các trang viết. Bức tranh thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam, nơi nó kể tiếp câu chuyện về những năm Paris của họa sĩ. Các phiên bản liên quan vẽ năm 1886 và 1887 nhắc ta rằng đây là mô típ ông không ngừng khám phá.